• Acılı
  • Aptal
  • Aranıyor
  • Arsız
  • Aşık
  • Ölü
  • çılgın
  • üzüntülü
  • üzgün
  • Bahahaha
  • Bilgin
  • Bulantılı
  • Bulutlu
  • Canlı
  • Cap Canlı
  • cesaretli
  • Dead
  • Deli
  • Depresyonda
  • Eğlenmiş
  • gay
  • Goofy
  • Hacker
  • hoşgörülü
  • Huysuz
  • Huzurlu
  • Israrcı
  • iyi
  • Karışık
  • kaygılı
  • Küstah
  • Kederli
  • Keyifli
  • Kimsesiz
  • Kop Kop
  • Korkulu
  • kuşkulu
  • Manyak Deli
  • melek gibi
  • Meraklı
  • Meşgul
  • Mutsuz
  • Neşeli
  • Niteliksiz
  • Oylesine
  • Panik
  • Paranoyak
  • Rahat
  • Sakin
  • Saldırgan
  • Sarhoş
  • Sert ve kaba
  • SIKKIN
  • Sinirli
  • Sıcak
  • Tembel
  • utangaç
  • Uykucu
  • uykulu
  • Uyuşuk
  • Yaramaz
  • Yürekli
  • Yorgun
  • Yoğun
  • Şüpheli
  • Şeytani
  • Şeytani2
  • Şokta
  • şşşşttt!
  • 9 sayfadan, 1.sayfa 123 ... SonSon
    Gösterilen Sonuçlar 1 sonuçtan 8 ile 67 arası

    Konu: Yetişkinlik - Yaşlılık - Ölüm

    1. #1
      Elite Üye
      Şu an ne düşünüyorsunuz?
       
      M@D_VIPer's Avatar
      Üye No
      22301
      Giriş Tarihi
      Jun 2006
      Cinsiyet
      Erkek
      Nerden
      İstanbul
      Mesaj
      46,541
      Konular
      25545
      RepPuan
      1492943
      Rep Power
      3925Array

      Varsayılan Yetişkinlik - Yaşlılık - Ölüm

      İ. GELİŞİM PSİKOLOJİSİ

      Psikoloji, genellikle, insan davranışının ve zihin süreçlerinin bilimi
      olarak tanımlanır. Bu geniş alanın incelenmesi birtakım alt dalların
      ortaya çıkmasını gerektirmiştir. İşte gelişim psikolojisi de bu temel
      uzmanlık alanlarından biridir. Ayrıca, gelişim psikolojisinin de hem temel
      araştırma, hem de uygulama dalları vardır. A. T. Jersild'e (1979)
      göre, gelişim psikolojisi alanındaki çalışmalar başlıca iki bölümde
      toplanabilir. Birincisi, insan gelişiminin çeşitli yönlerini ele alan ve
      betimleyen araştırmalardır. İkincisi, gelişime ilişkin temel kavramları,
      ilkeleri, kuramları ortaya koyan incelemelerdir. Gelişim alanındaki en
      yararlı çalışmalar, kuşkusuz, olgu ile kuramı birleştiren, böylece insan
      bilimlerine katkısı olan çalışmalardır. Bu açıdan, insan gelişimine
      ilişkin çalışmalar biyoloji, sosyoloji, antropoloji, tarih gibi diğer bilim
      dallarını da ilgilendiren çok disiplinli ve disiplinlerarası bir alana
      yayılmaktadır. Bu nedenle günümüzde gelişim psikolojisi çok yönlü
      bir araştırma ve inceleme alanı olmak durumundadır.

      :::::::::::::::::

      1. Gelişim Psikolojisinin Tanımı

      İlke olarak, geçmişi bilmek şimdiyi anlamamıza, şimdiyi anlamak
      da geleceği kestirmemize yardımcı olur. Bu genel ilke embriyoloji,
      jeoloji, coğrafya, tarih, gelişim psikolojisi gibi bütün gelişim bilimlerinde
      geçerlidir. Kuşkusuz, değişimin konusu ve zaman evreleri
      bütün bu bilimlerde aynı değildir; fakat hepsinde ortak olan nokta,
      birşeylerin zaman düzeni içinde geliştiği ve bu sistemli değişimin
      nedenlerinin bulunabileceği inancıdır. Gelişim psikolojisinde zaman periyodu
      insan ömrünü içerir ve değişen şey bireydir. Şu halde, gelişim psikolojisinin
      konusu bireyin fiziksel ve ruhsal yapısının ve davranışının değişimidir.

      Gelişim Psikolojisi, bireylerin yaşam boyunca geçirdiği değişimlerin
      betimlenmesi ve açıklanmasıyla ve aynı zamanda bireyler arasındaki
      değişim benzerlik ve farklılıklarıyla uğraşır. Gelişim psikologları
      gelişimi betimlemek isterler, dolayısıyla gelişim normlarıyla ilgilenirler.
      Fakat aynı zamanda gelişim süreçlerini açıklamak da isterler;
      yani gelişimin neden belirli bir yolda ilerlediğini ve gelişim yolunda
      bireylerin neden birbirinden farklılaştığını bulmaya çalışırlar.

      Modern gelişim psikolojisi oldukça yeni bir bilim dalıdır. En
      azından 1960'lara kadar bebek, çocuk ve ergen konusundaki psikolojik
      araştırmalar "çocuk psikolojisi" adıyla biliniyordu. Bugünkü psikolojik
      gelişim anlayışı -bazı büyük kuramcılara karşın- şimdiki biçimiyle
      son on yıllara kadar ortaya çıkmış değildi. Bütünleşmiş bir gelişim
      anlayışının daha önce ortaya çıkmayışının nedenlerinden biri,
      alanın 1950'lere kadar değişimleri açıklamaktan çok betimlemeye yönelmiş
      olmasıdır. İlk gelişim psikologları çocuğu doğum öncesinde,
      ilk haftalar ya da aylarda, ilk çocukluk, orta çocukluk dönemlerinde
      -olduğunca eksiksiz biçimde- betimlemekle yetiniyorlardı. Ancak betimsel
      bilgi araştırmacılar için giderek çekici olmaktan çıkmaya başladı.
      Örneğin Amerika Birleşik Devletleri'nde 1938'de çocuk gelişimi
      konusunda yaklaşık beşyüz yayın çıktığı halde, 1949'da bu sayı yarısına
      inmişti. Daha sonra, 1950'lerin başlarında gelişim psikolojisi yeniden
      canlandı. Bu gelişmeye katkısı olan pek çok etken arasında en
      önemlisi, gelişim psikologlarının yeni bir yaklaşım kabul etmeleriydi;
      artık ilgilerini gelişimin temelini oluşturan süreçlere yöneltmeye
      başlıyorlardı (Liebert ve Wicks-Nelson, 1981).

      Yaşamboyu gelişim psikolojisi (life-span developmental psychology)
      gelişimi incelemede yeni bir yönelimdir ve iki temel sayıltıya
      dayanır. Birincisine göre, gelişim döllenme ile başlayan ve ölüm ile
      sona eren yaşamboyu bir süreçtir. Bu bakış açısı, bebeklik, çocukluk,
      ergenlik gibi bedensel büyümeye bağlı yaş dönemlerini kendi araştırma
      alanları sayan gelişim psikologlarının görüşlerinden ayrılmaktadır.
      İkinci sayıltıya göre, gelişim büyümenin sonlanması ya da olgunlaşma
      ile sona ermez. Tam tersine, yaşamboyu gelişim psikologları
      yetişkinlik ve yaşlılık yıllarıyla büyük ölçüde ilgilenirler. Yaşamboyu
      gelişime duyulan ilgi 1970'lerde başlamış ve 1980'lerde artarak
      sürmüştür. Yaşamboyu gelişim yaklaşımının ele aldığı temel konular
      "gelişim sırasında ortaya çıkan değişimlerin doğası" ve "bu değişimleri
      hangi etkenlerin belirlediği" sorunlarıdır (Honzik, 1984).
      Paul B. Baltes'e (1987) göre de, yaşamboyu gelişim psikolojisi, yaşam
      akışı boyunca davranışta ortaya çıkan sabitliğin ve değişimin araştırılmasını
      içerir. Bu psikolojinin amacı, yaşamboyu gelişimin genel ilkeleri,
      gelişimde bireylerarası farklılıklar ve benzerlikler hakkında,
      aynı zamanda gelişimde bireysel esnekliğin ya da değişebilirliğin derecesi
      ve koşulları hakkında bilgi elde etmektir.

      Perlmutter ve Hall (1992), gelişime ve yaşlanmaya ilişkin sayıltıların,
      araştırmacıların sorduğu soruları, bulguları yorumlama biçimlerini
      ve ileri yaşlardaki yaşamın doğasına ilişkin sonuçlarını etkilediğini
      belirtmektedir. Otuz yıl önce yaşlılığın doğasına ilişkin soruları
      yanıtlamak çok kolaydı; çünkü herkes gelişimi gençlikle özdeş tutuyordu,
      yetişkinlerin gelişmediği varsayılıyordu. Oysa araştırmalar olgunlaşmadan
      sonraki bütün değişimlerin bozulma ya da düşüş içermediğini
      göstermektedir. Örneğin, zekanın bazı yönlerinde ilerlemeler
      yaşamın ikinci yarısında da sürmektedir. Araştırmacılar farklı sistemlerin
      farklı oranlarda yaşlandığını ve gelişimin yönünün değişebileceğini
      de buldular. Yaşlanma, hangi işlevin incelendiğine bağlı olarak
      kararlılık, artma ya da azalma içerebilir. Örneğin, zekanın bir yönünde
      ilerleme gösteren bir yetişkin bir başka yönünde gerileme gösterebilir.
      İşte bu tür bulgular araştırmıacıları sayıltılarını yeniden gözden geçirmeye
      zorlamıştır. Gelişimi döllenmeden olgunlaşmaya kadar izleyen
      ve fetus, bebek, çocuk ve ergenle sınırlı tutan eski tanım işe yaramaz
      olmuştur. Böylece, yaşamboyu gelişim yaklaşımında gelişim, döllenmeden
      ölüme kadar bedende ya da davranışta ortaya çıkan yaşa bağlı
      değişimler olarak tanımlanmaktadır (Perlmutter ve Hall, 1992).


      ...And Justice For All


    2. #2
      Elite Üye
      Şu an ne düşünüyorsunuz?
       
      M@D_VIPer's Avatar
      Üye No
      22301
      Giriş Tarihi
      Jun 2006
      Cinsiyet
      Erkek
      Nerden
      İstanbul
      Mesaj
      46,541
      Konular
      25545
      RepPuan
      1492943
      Rep Power
      3925Array

      Varsayılan

      2. Gelişimle İlgili Temel Sorunlar

      Gelişim psikologlarının sık sık tartıştıkları birtakım önemli sorunlar
      vardır. Bunlardan birincisi, gelişimi sağlayan etkenlerin kaynağı
      sorunudur. Bu sorun kalıtım-çevre, doğa-kazanım ya da başka adlarla
      yapılan tartışmalarda ortaya konmaktadır. Bugün artık "hangisi?"
      ve "ne kadar?" sorularının sorunu çözmedeki yararsızlığı anlaşılmıştır.
      Bunların yerine, davranışta biyolojik ve toplumsal etkilerin "nasıl?"
      birleştiği sorusu sorulmaktadır.

      Gelişim psikologları kendi alanlarında veri toplamak için üç dizi
      ilkeye dayanırlar: 1) Fiziksel büyüme ilkeleri, 2) Olgunlaşma ilkeleri,
      3) Öğrenme ilkeleri. Fiziksel büyüme ilkeleri fiziksel yapı ve organlardaki
      değişimleri dikkate alır. "Olgunlaşma" terimi -gelişimcilerin
      kullandığı biçimiyle- reflekslerin, içgüdülerin ve diğer öğrenilmemiş
      davranışların gelişimiyle ilgidir. Fiziksel büyüme ve olgunlaşma biyolojiktir.
      "Öğrenme" ilkeleri ise, geniş anlamda, sadece geleneksel koşullanmayla
      değil, aynı zamanda okuldaki öğrenimle ve diğer çevre
      etkileriyle birlikte tanımlanır. Öğrenme ve kalıtımın gelişime katkıları
      konusunda bugün kabul edilen görüş, gelişimin ortaya çıkmasında iki
      etkenin birleştiğini kabul eden "etkileşimci" görüştür. Her ikisi de
      zorunludur, hiçbiri tek başına yeterli değildir. Kalıtım gizil sınırları
      saptar, çevre de bu sınırlara ne kadar yaklaşılacağını belirler.

      Gelişim üzerindeki biyolojik etkiler iki çeşittir. Birincisi, bir türün
      bütün üyelerince paylaşılan türe özgü etkilerdir (bebeğin beslenme
      ve bakım için başkalarına gereksinme duyması gibi). İkincisi, her kişiye
      özgü olan genetik özelliklerdir (bireyler arasındaki farklılıklar
      gibi). İşte, gelişim psikologları doğanın insanlar arasındaki benzerliklerin
      ve farklılıkların oluşumuna nasıl katkıda bulunduğunu araştırmaktadırlar.
      Öte yandan, gelişim üzerindeki çevresel etkiler de iki çeşittir.
      Birincisi fiziksel çevredir (doğum öncesi dönemde ana rahmi,
      kent ya da kır gibi). İkincisi toplumsal çevredir (diğer insanlar, toplumsal
      kurumlar gibi). Bazı çevresel belirleyiciler bizi başkalarından
      farklı kılan etkenlerdir (özel bir okulda okumak, trafik kazasına uğramak,
      işini yitirmek, piyangoda kazanmak gibi). Başka bazı çevresel
      belirleyiciler de bizi başkalarına benzer kılan etkenlerdir (içinde
      doğduğumuz kültür ya da tarihsel zaman gibi). Önemli tarihsel olaylar gelişim
      üzerinde derin etkilerde bulunur, ama bu etkinin niteliği kişinin
      o zamanki yaşına bağlıdır. Bu konu gelişimle ilgili temel kavramlar
      bölümünde "bölük" kavramı çerçevesinde yeniden ele alınacaktır.

      İkinci sorun, davranış değişikliğinin sürekliliği ya da süreksizliği
      sorunudur. Gelişim derece derece ve düzgün bir biçimde mi ilerler,
      yoksa kendine özgü nitelikler gösteren birtakım evrelerden mi geçer?
      Evre kuramcıları evrensel biyolojik temelli etkenlerin gelişimde egemen
      bir rol oynadığını savunurlar; psikolojik süreçlerde hep aynı yapısal
      deeişimlerin ortaya çıktığını ve davranış değişimlerine göreli bir
      süreksizlik verdiğini ileri sürerler. Buna karşılık, sürekliliği savunan
      kuramcılar toplumsal ve yaşantısal etkenlerin gelişimdeki değişmelerin
      temelini oluşturduğunu savunurlar; öğrenme, dereceli bir süreçtir.
      Ancak bu görüş ayrılığına karşın, bütün kuramcılar gelişimde hem süreklilik
      hem de süreksizlik olduğu konusunda birleşmektedirler. Özellikle
      kişilik psikolojisi alanında varılan sonuç, kişiliğin karmaşık ve
      çok yönlü bir yapısı olduğu, bazı ögelerinin süreklilik bazılarının da
      süreksizlik gösterdiği biçimindedir. Genellikle en büyük sabitlik çeşitli
      zihinsel ve bilişsel boyutlarda (ZB, bilişsel üslup, benlik kavramı
      gibi) ve en düşük değişmezlik kişilerarası davranış ve tutumlarda ortaya
      çıkmaktadır.

      Gelişim psikolojisinde temel tartışmalardan biri de bunalım (crisis)
      kavramı çevresinde toplanır. Diyalektik bakış açısından psikolojinin
      görevi, değişen dünyada değişen bireyi anlamaya çalışmaktır. İnsan
      yaşamı karşıtlıklar ve çatışmalarla belirlenir. Her değişim karşıtlar
      arasındaki sürekli bir çatışmanın ürünüdür. Gelişim, varolan karşıtlıkların
      çözümü ve sonunda yeni karşıtlıkların ortaya çıkışı ile ilerler. Bireyin
      yaşamındaki karşıt güçler arasındaki çarpışmanın sonucu bir uzlaşma
      değil, tümüyle yeni bir üründür. Riegel'e (1975) göre, insan
      gelişimi en azından dört boyutta eşzamanlı bir harekettir: 1) İçsel-
      biyolojik, 2) Bireysel-psikolojik, 3) Kültürel-sosyolojik, 4) Dışsal-
      fiziksel. Gelişim, bu boyutların dengesi bozulduğu zaman ortaya çıkar.
      Çeşitli boyutlardaki değişimler her zaman eşzamanlı olmadığı
      için, aralarında çatışma gelişir ve bir bunalıma yol açar. Bunalım,
      bireylerin davranışlarını yeni koşullara ayarlamalarını gerektiren son
      derece zorlayıcı bir durumdur. Ancak diyalektik psikoloji açısından
      bunalımların mutlaka olumsuz olaylar olması gerekmez. Bu psikoloji,
      Piaget'in bilişsel gelişim konusundaki görüşlerinin yeterli olmadığını
      ileri sürer. Piaget gelişimin dengenin oluştuğu anda ortaya çıktığını
      vurgulamaktadır. Oysa Riegel'e göre gelişimsel ilerlemenin temeli
      karşıt koşullardır ve gelişim süreci hiçbir zaman sona ermez. Piaget
      gelişimi denge ve uyumun periyodik düzeylere ulaşması olarak gördüğü
      halde, Riegel bu gelişim düzeyinin ancak kısa süreli olduğunu kabul
      eder. Riegel'e göre Erikson, bunalımların içsel-biyolojik ve
      kültürel-sosyolojik güçlerle birlikte belirlenmesini vurgulayan ilk
      modern yazarlardan biridir, ancak Erikson da organizmanın neden evreden
      evreye geçerek geliştiğini açıklamakta yeterince başarılı olamamıştır.

      Riegel bunalım kavramına farklı bir açıklama getirmektedir:

      "Bunalım (crisis) kavramı çelişik biçimde denge (equilibrium),
      kararlılık (stability), uygunluk (consonance) ve
      denge (balance) kavramlarıyla bağlantılıdır. Denge (equilibrium)
      kavramı arzu edilir bir amaç olarak davranış ve toplum
      bilimcilerin düşüncesine tam anlamıyla girmiştir ve bunalımı
      olumsuz yönde tanımlar. Böylece, bunalım kavramı,
      ancak uzun vadeli bir durum olarak ya da bir sakinlik durumunun
      kesilmesi eylemi olarak gördüğümüz zaman dengesizlik
      (disequilibrium) anlamını kazanır. Fakat, karşıt durumlar
      ya da olaylar birbirine sıkıca bağımlı olduğuna göre,
      denge kavramı dengesizlik kavramı olmadan ve kararlılık
      kavramı bunalım kavramı olmadan anlaşılamaz. Bizim
      araştırmamız gereken nokta, bu koşulların her birini tek
      başlarına kavramak değil, birbiri içine girişlerini kavramaktadır.
      Kararlılık ve bunalımı olumlu ve olumsuz değil, birbirine
      karşılıklı bağımlı olarak görmemiz, yalnızca diyalektik
      bağlantılarında gelişimi olanaklı kılan çelişik koşulları düşünmemiz
      gerekmektedir" (K. F. Riegel, 1975).

      Gelişim psikolojisinin bir başka temel sorunu, davranış'ın mı
      yoksa zihinsel süreçlerin mi vurgulanacağıdır. Katı davranışçı yaklaşım
      doğrudan gözlemlenemeyeceği gerekçesiyle zihinsel süreçleri
      araştırmak istemez; buna karşılık, çağdaş psikologlar nesnel yöntemler
      kullanarak zihin süreçlerini de araştırma alanına katmışlardır. İç zihinsel
      süreçlerin psikolojik gelişimdeki yeri ve rolü artık kabul edilmekte
      ve araştırılmaktadır. Aynı bağlamda bir başka sorun da, "normatif"
      gelişimin mi yoksa idiyografik gelişimin mi vurgulanacağı konusudur.
      Kimi psikologlar bütün çocuklarda varolan ortak yönler anlamına
      gelen normatif (normative) gelişimle ilgilenirler; kimi psikologlar
      da çocuklar arasındaki bireysel farklılıkları anlamayı amaçlayan
      idiyografik (idiographic) gelişimi vurgularlar. Normatif araştırmalar
      genellikle gelişimin biyolojik temellerine dayanırlar. Gesell ve bir
      ölçüde de Piaget gibi kuramcılar gelişimi, içsel biyolojik süreçlerin
      yönlendirdiği, çevresel etkenlerden pek etkilenmeyen, önceden kestirilebilir
      bir olgu olarak görürler. Bu bakış açısı "ortalama" çocuk üzerinde
      yoğunlaşmakta ve "normal" gelişimin aşama aşama nasıl ilerlediğini
      belirleme amacını gütmektedir. İdiyografik araştırmalar ise
      çocuğu birey olarak almakta ve onu diğerlerinden farklılaştıran etkenleri
      incelemektedir. Vasta ve arkadaşlarına (1992) göre, dil gelişimi
      konusundaki çağdaş araştırmalar bu iki yaklaşımı sergileyen örneklerdir.
      Kimi kuramcılar dil yeteneğinin bütün çocuklarda benzer biçimde
      ortaya çıktığını, çünkü büyük ölçüde beyindeki mekanizmalar
      tarafından denetlendiğini kabul etmektedirler. Dolayısıyla bu araştırmalar
      belirli bir dildeki çocukların ortak dil gelişimi örüntülerini, aynı
      zamanda binlerce dil için evrensel olan özellikleri araştırmaktadırlar.
      Buna karşılık başka kuramcılar da konuşma gelişimindeki bireysel
      farklılıklarla ve dilin kazanılmasındaki çevresel etkilerle, yani dilin
      farklı çocuklarda farklı gelişmesine yol açan nedenlerle ilgilenmektedirler.


      ...And Justice For All


    3. #3
      Elite Üye
      Şu an ne düşünüyorsunuz?
       
      M@D_VIPer's Avatar
      Üye No
      22301
      Giriş Tarihi
      Jun 2006
      Cinsiyet
      Erkek
      Nerden
      İstanbul
      Mesaj
      46,541
      Konular
      25545
      RepPuan
      1492943
      Rep Power
      3925Array

      Varsayılan

      3. Gelişimle İlgili Temel Kavramlar

      Yaş (age) kavramı, gelişim psikolojisini psikolojinin diğer alanlarından
      ayıran temel kavramdır. Yaş zaman ile eşanlamlı bir kavramdır
      ve kendi başına hiçbir şeyin nedeni değildir. Yaş kavramının
      yarattığı karışıklıklar nedeniyle kimi gelişim psikologları evre (stage)
      kavramını kullanmayı yeğlerler. Bir bağımsız değişken olarak "evre",
      "yaş"tan daha kullanışlıdır. Günümüzde evre kavramı gelişim psikologlarınca
      iki anlamda kullanılmaktadır. "Güçlü" anlamda evre kavramı
      süreksizliği dile getirir. Örneğin, çocuğun hareket gelişimi emekleme,
      ayağa kalkma, yürüme, koşma biçimindedir. Bu evrelerden herbiri
      diğerinden niteliksel olarak farklıdır. Bu anlamda evreler her zaman
      belirli bir zaman aralığında ortaya çıkmak durumundadırlar;
      gelişen birey bir evreyi atlayamaz, evreleri bir başka zaman aralığında
      yaşayamaz. Evre kavramının bu güçlü anlamı Piaget'in bilişsel gelişim
      kuramında ve Kohlberg'in ahlak gelişimi kuramında ortaya çıkar.

      Evre kavramının "zayıf" anlamı da vardır ve yaş, çevre, ilgiler,
      etkinlikler konusunda bilgi verir. Bütün bu kullanımlarda kavram anlam
      değişikliği olmadan geçer. Örneğin çocuğun "diş çıkarma evresinde",
      "ilkokul evresinde", "anal evrede" olduğu söylenebilir. Freud'un
      psikoseksüel gelişim kuramında ve Erikson'un psikososyal gelişim kuramında
      bu anlamdaki evre kavramı kullanılır (Ph. G. Zimbardo, 1979).

      Kullanımdaki bu farklılığa karşın, evre kuramlarının tümü evrelerin
      temel özellikleri üzerinde birleşirler. Kuramsal olarak evrelerin şu
      özellikleri taşıdığı kabul edilmektedir: 1) Evreler genel sorunları
      betimlerler. Bir evre o evreye özgü genel özellikleri ve sorunları vurgular.
      2) Evreler davranıştaki nitelik farklılıklarını dile getirirler. Bir evredeki
      davranışın kendine özgü nitelikleri vardır. 3) Evreler değişmez
      bir ardışıklık gösterirler. Bir evre diğerini değişmez bir sıra içinde izler.
      4) Evreler bütün kültürler için evrenseldir. Kültürler arasındaki
      farklılıklara karşın, bütün kültürler aynı yaşam sorunlarıyla başa çıkmaya
      çalıştıkları için gelişim evreleri bütün kültürlerde aynıdır (W.C. Crain,
      1986).

      İlerde de görüleceği gibi, gelişim kuramlarının çoğu evre kuramlarıdır.
      Ancak evre kuramlarının hepsi evre kavramının gerektirdiği
      özelliklere sahip değildir. John Flavell'e (1985) göre, tam bir evre
      kuramındaki her gelişim evresi şu ögeleri taşır: Yapılar (yeteneklerin,
      becerilerin ya da güdülerin tutarlı bir örüntüsü); niteliksel değişimler
      (önceki evreyle karşılaştırıldığında yetenekler, beceriler ya da güdüler
      arasında açık bir farklılık); ani oluş (evrenin tipik yeteneklerinde,
      becerilerinde, güdülerinde eşzamanlı bir değişim); birliktelik (bütün
      değişimlerin aşağı yukarı aynı hızla gelişmesi). Çok az evre kuramı
      bütün bu ölçütlere tam olarak uyabilmektedir. Örneğin, bir evrenin nerede
      bittiği, diğerinin nerede başladığı konusunda çok az görüş birliği
      vardır. Bu tür sorunlar nedeniyle günümüzde evre kavramı daha az
      sınırlayıcı bir biçimde kullanılmaktadır. Özel bir alandaki bellibaşlı
      yaşam evrelerinin betimlenmesinde hala evre kavramı yeğ tutulmaktadır.

      Evre kuramıyla yakından ilişkili kavramlardan biri de kritik dönemler
      (critical periods) kavramıdır. Kritik dönemler, yaşam süresinde,
      sürekli ve geri dönülmez sonuçları olabilen elverişli ve elverişsiz
      durumlarla ilgili zamanlardır. Kimi gelişimciler "duyarlı dönem" (sensitive
      period) terimini kritik dönem terimine yeğ tutarlar. Duyarlı dönem
      kavramı, kritik dönem kavramına göre, zaman boyutunda daha
      fazla esneklik ve geri dönüşlülük içerir. Kritik ya da duyarlı dönem
      anlayışı özellikle ünlü etolog Konrad Lorenz'in çalışmalarından sonra
      yaygınlık kazanmıştır. Bu anlayış psikanalitik açıklamalarda da önemli
      bir yer tutar. "Çocukluk nevrozu olmadan yetişkinlik nevrozu olmaz"
      formülü bu anlayışın anlatımıdır. Bununla birlikte, kimi gelişimciler
      yaşamın ilk yıllarının bu denli önemli sayılışını reddederler.

      Evre kavramının sağladığı kuramsal kolaylıklar açık olmakla birlikte,
      yaş kavramından vazgeçilemeyeceği de ortadadır. Şu halde, yaşın
      gelişimsel anlamını incelemekten kaçınılamaz.

      Yaş sadece biyolojik, kronolojik bir kavram değildir, aynı zamanda
      psikolojik, toplumsal bir gerçekliktir. Bireyin kendini kaç yaşında
      "hissettiği"ne ilişkin yaşantı herkesçe bilinir. Bir insan 16'sında kendini
      yetişkin gibi hisseder, öyle davranır ve çevresi de onu öyle algılar;
      bir diğeri ise 30'unda hala yüksek öğrenimini sürdürmektedir ve öğrenimini
      bitirmeden kendini tam bir yetişkin gibi hissetmeyebilir. Özellikle
      yetişkinlik psikolojisinde yaşlanma sürecinin incelenmesi, farklı
      yaş bölüklerindeki insanların farklılıklarının incelenmesi önem taşır.
      Ayrıca, bireyin yaşam döngüsü belirli bir tarih içine yerleştiğinden,
      bireysel zaman ile tarihsel zaman arasındaki etkileşim de önemlidir.
      Çünkü bireyin örneğin 20 yaşını 1995'te ya da 1935'te yaşaması farklı
      anlamlar taşır. Öte yandan, gelişim araştırması açısından da, farklı insanlar
      arasındaki yaş farklılıkları (bireyin ve ana babasının) ile, bireyin
      kendisinin yaş farklılığı (şimdiki hali ve 30 yıl sonrası) farklı etkenlerin
      dikkate alınmasını gerektirir. Her birey aşağı yukarı aynı zamanda
      doğmuş insanlar grubu demek olan bölük (cohort) içinde yer
      alır. Amerika Birleşik Devletleri'nde 1930'lardaki büyük ekonomik
      bunalımın gençler üzerindeki etkisinin olumlu ya da olumsuz olması
      gencin ait olduğu bölüğe bağlıdır. Bu etkinin o tarihlerde ergenlik çağında
      olan çocuklar üzerinde olumlu, okul öncesi çağda olanlar üzerinde
      ise olumsuz olduğu belirtilmektedir.

      Yaş, basitçe bakıldığında, bireyin doğumundan itibaren dünyanın
      güneş çevresindeki dönüşlerinin sayısıdır sadece. Ancak, yaşla gelen
      değişimler, farklı yaşlardaki insanlar arasındaki farklılıklar, yaşlanma
      süreci vb. önemli konulardır. Yaşa ilişkin bu değişimlerin çoğu
      -özellikle yetişkinler için- bireyin içinde yaşadığı toplum tarafından
      belirlenir. Ancak, hangi toplum içinde olursa olsun biyolojik değişimler
      de önemlidir.

      Yaşın önemini kavramak için aşağıdaki tabloya bakabiliriz:

      Tablo 1: İnsan Yaşam Çizgisi

      0- Gebelik, doğum

      6- Okula başlama

      12- Erinlik

      18-30 Oy verme, işe başlama, evlenme, anababa olma

      30-48 Anababa ölümü, menopoz, çocukların evden ayrılması,
      büyük anababa olma

      48-65 Emeklilik, eş ölümü, büyük-büyük anababa olma

      65 ve üzeri- Ölüm

      (Önemli olayların yaşları ortalama olarak verilmiştir, bu yaşlar önemli
      bireysel ve cinsel farklılıklar gösterir).

      Kaynak: D.C. Kimmel, Adulthood and Aging, 1974.

      Her bireyin döllenmeyle başlayıp ölümle sonuçlanan böyle bir
      yaşam çizgisi (life line) vardır. Bu yaşam çizgisi insanın yaşam döngüsünün
      (life cycle) şematik bir tasarımıdır ve insan yaşammın tüm
      süresinin (life span) ilerleyen ve sırasal yönlerini vurgular. Bu çizgide
      belirli yaşlar, yaşa bağlı özel değişimler için işaretlenmiştir. Biyolojik
      büyümenin rolü, gebelikten doğuma, doğumdan erinliğe, erinlikten
      orta yaşa vb. ilerledikçe önemini yitirmektedir. Şu halde biyolojik
      değişkenlerin dışında hangi etkenlerin yaşam çizgisindeki olayların önemini
      belirlediği sorulabilir. Örneğin, 6 yaş, çocuğun okula girişini ve
      uzun bir resmi eğitimden geçişini göstcrdiği için anlamlıdır. 12 yaş,
      erinliğin başlangıcını, çocukluğun sona erişini ve gençlik kültürüne
      katılmayı gösterdiği için önemlidir. 18 yaş, birçok toplumda oy kullanma,
      sürücü belgesi alma, üniversiteye girme, evden ayrılma, işe
      girme, evlenme gibi önemli toplumsal ve hukuksal anlamlar taşır ve
      yetişkinlikten pay almayı simgeler. 30 yaş -özellikle kitle iletişim
      araçlarınca- orta yaşın ve artık inişe geçişin başlangıcı olarak görülür;
      oysa dönüm noktası olarak ağırlıklı sonuçları olmayan bir yaştır, gene
      de yetişkinliğin birtakım hareketli olayları bu yaş dolaylarında yaşanır.
      Yetişkinler diğer yaş dönemlerinden niteliksel olarak farklı bir orta
      yaş kavramına sahiptirler. Ergenlikten sonraki on yıllarda yaşa bağlı
      değişimlerin az olmasına karşın, orta yaşlılıkta menopoz ve emeklilik
      gibi iki olay yaşa bağlı olarak gerçekleşmektedir. İleri yaşlarda eşin ya
      da arkadaşların ölümü, bireyin kendi ölümünden önce geçtiği dönüm
      noktalarıdır. Araştırmalar ölümün de önemli bir gelişim olayı olduğunu
      ortaya koymaktadır. Ölüme yakınlık yaşlılıkta kronolojik yaştan
      çok daha önemli bir zaman ölçütü olmaktadır. Ölüm kaçınılmazlık kazandıkça,
      psikolojik değişimlere yol açmaktadır.

      Bireyin yaşam döngüsü boyunca gelişimi yaşa bağlı değişimin
      kaynaklarından sadece biridir. Yaşam çizgisi ile çakışan "tarihsel zaman"
      da bireyin yaşam döngüsü içinde ilerlemesini etkileyen yaşa
      bağlı bir diğer boyuttur.

      Söz gelimi, yirmi yıl önce üniversite öğrencisi olan bir gencin
      ana babası büyük olasılıkla Birinci Dünya Savaşı sonlarında ve büyük
      ekonomik bunalımın ilk yıllarında doğmuştur. O insanlar uluslararası
      dayanışmayı öğrenmişler, ama ekonomik güvenliklerinin ve maddi
      varlıklarının kendi denetimleri dışında birden bire yok olabileceğini
      de görmüşlerdir. Ekonomik bunalım yıllarında okula giden o insanlar
      ilk toplumsal deneyimlerini, ilerdeki tutum ve değerlerini etkileyen
      maddi sıkıntılar içinde yaşamışlardır. Belki İkinci Dünya Savaşı'nı
      yaşamışlar, hatta içinde bizzat yer almışlardır. 1940'larda doğanlar ise
      yalnız ekonomik büyümeyi ve orta sınıfın gelişmesini değil, aynı zamanda
      hiç eksilmeyen nükleer savaş tehdidini de yaşamışlardır. Son
      zamanlarda çevre kirlenmesi ve nüfus patlaması gibi diğer yok olma
      tehditlerini de yaşamaya başlamışlardır. Bugünün dünyası, yalnız teknolojik
      gelişmeyi değil, dünyanın küçülmesini ve uzaya gidilmesini
      de yaşamaktadır. Bilgisayarlarla yaşama zorunluluğunun getirdiği sorunları
      da eklemek gerek!

      Bu tür tarihsel-kültürel olayların bireylerin tutum, değer ve dünya
      görüşlerini büyük ölçüde etkilediği bilinmektedir. Bu gelişmeler insanları
      farklı yaşlarda farklı biçimlerde etkiler. Ancak tarihsel olayların
      kuşaklar üzerindeki etkisi yaşa bağlı olmanın yanında toplumsal
      kesimlere de bağlıdır. Örneğin A.B.D'de 1950'lerde uzay programlarının
      önem kazanması o yıllarda meslek seçiminin eşiğinde bulunan
      gençleri daha fazla etkilemiş, çoğunu fen ve mühendislik dallarına yöneltmiş,
      sonuçta bu alanda işgücü fazlası oluşmasına yol açmıştır.

      Bireysel yaşam döngüsü ile tarihsel zaman çizgisi etkileşiminin
      ilginç bir örneği de "kuşaklararası çatışma" olgusudur. Bu çatışmanın
      gençlerle anababalarının kuşağı arasındaki değer, tutum ve yaşam biçimi
      farklılığından oluştuğu kabul edilirse, iki farklı yorum getirilebilir:
      Gelişimsel ve tarihsel. Gelişimsel olarak kuşaklar arasındaki bu
      farklılık gençlerin ve anababalarının yaşam döngüsündeki farklı evrelerden
      kaynaklanmaktadır. Erikson'a göre genç insan "Ben kimim?
      Toplumla nasıl bir ilişki kurabilirim?" gibi kimlik sorunlarıyla uğraşırken,
      kendi değer ve tutumlarını oluşturabilmek için toplumun değerlerini
      irdelediği ve anababa değerlerini kısmen reddettiği bir evreden
      geçer. Anababalar ise, dünyada sürekliliklerini sağlayan işaretler
      bırakabilme isteğiyle, ekonomik ve duygusal bir kararlılık sağlayarak,
      toplumun değerlerini aktarmaya çabaladıkları bir gelişim evresindedirler.
      İki ayrı evredeki insanların çatışması bir tür insanlık durumudur
      ve bu nedenle insanlık tarihi kadar eskidir.

      Kuşaklar arasındaki bu çatışma kuşaklar boyunca ortaya çıkan
      toplumsal değişimin mekanizması da olabilir. Özellikle, yaşlıların gelişen
      daha karmaşık ve yeni toplumsal yapıya gençleri hazırlayamadıkları
      hızlı toplumsal değişim dönemlerinde bu böyledir. Toplumsal
      gelişimin hızı arttıkça birbirini izleyen kuşaklar arasındaki yeniden
      uyum sağlama süreci de o ölçüde önem kazanmaktadır. Günümüzde
      gençlik döneminin uzaması gençlere, kişisel özgürlük, ekonomik güvenlik,
      entelektüel araştırma açılarından, toplumu ve toplumsal değerleri
      sorgulamaya zaman ve olanak sağlamaktadır. Yine bu dönemin
      uzaması gençlerin kendi aralarında bir çevre yaratıp yaşlı kuşakla
      daha az ilişki kurmalarına olanak vermektedir. Böylece gençler arasında
      paylaşılan tutum ve değerler artmakta, geleneksel kuşaklararası
      etkileşimin yerine yaşıtlararası etkileşim geçmektedir. "Gençlik kültürü"
      olgusu da buradan doğmaktadır.

      Gençlik dönemiyle çakışan bu tarihsel etkenler -çocuklukla yetişkinlik
      arasındaki sürenin uzaması, anababaların gençliğine oranla
      daha maddi varlık içinde yaşayan gençlik, genç nüfusun savaş sonrasında
      artması- kuşaklar çatışmasını derinleştiren nedenler olmuştur.
      Şu halde, gelişim olgusunu, gelişim döneminin çakıştığı tarihsel dönemi
      dikkate almadan tam olarak anlayamayız. Ama aynı zamanda,
      kuşaklar çatışmasını tam olarak anlayabilmek için gelişimsel (yaş) etkenleri
      tarihsel etkenlerden ayırabilmemiz gerekmektedir. Margaret
      Mead, kuşaklar çatışması konusunda gelişimsel etkenlerin yerine tarihsel
      değişimlere ağırlık verdiği bir açıklama getirmiştir. Mead, savaş
      sonrası insanların içinde yaşadıkları dönemin olumsuz niteliklerini
      özellikle vurgulamaktadır. Mead'a göre, "kültürel süreksizlik" yaşam
      döngüsünde ilerledikçe, 1980'lerde 41 yaşındakiler 55 ve daha yukarı
      yaşta olanları anlayamaz hale geleceklerdir ve bu böyle sürüp gidecektir.
      Sadece tarihsel etkenlere dayanarak kurulduğu için abartılan bu
      sav, kuşak çatışmasının gençlerle yaşlılar arasında sonsuza dek var
      olacağı doğrultusundaki gelişimsel savla çelişmektedir.

      Kuşaklar çatışmasına ilişkin bu örnek, yaş farklılıklarının anlaşılmasının
      ve yorumlanmasının çok zor olabileceği gerçeğini ortaya
      koymaktadır. Bu nedenle, yaş farklılıkları üzerindeki araştırmaların,
      gelişimsel (yaş) ve tarihsel (zaman) etkenlerin etkileşimini dikkate alması
      gerekmektedir. Gelişimsel sav ile kültürel süreksizlik savı arasındaki
      çelişki ancak amprik araştırmalarla giderilebilecektir. İdeal bir
      araştırma yöntembilimi, insanları bu kuşaklar farkının her iki tarafında
      da belirli bir süre izleyebilmelidir (D. C. Kimmel, 1974).


      ...And Justice For All


    4. #4
      Elite Üye
      Şu an ne düşünüyorsunuz?
       
      M@D_VIPer's Avatar
      Üye No
      22301
      Giriş Tarihi
      Jun 2006
      Cinsiyet
      Erkek
      Nerden
      İstanbul
      Mesaj
      46,541
      Konular
      25545
      RepPuan
      1492943
      Rep Power
      3925Array

      Varsayılan

      4. Gelişim Psikolojisinde Yöntemler

      Gelişim psikolojisi, doğumdan ölüme uzanan yaşam süresinde fiziksel,
      zihinsel, duygusal ve toplumsal işlevlerde ortaya çıkan bütün
      değişimleri araştırır. Gelişim araştırmalarında çeşitli araştırma
      stratejilerinden, yaklaşımlarından, desenlerinden ya da yöntemlerinden söz
      edilebilir ve bunlar çeşitli biçimlerde sınıflanabilir.

      Aşağıda, herhangi bir sınıflama yapmadan, gelişim psikolojisinde
      sıklıkla kullanılan bazı yöntemler açıklanmaktadır.

      Deneysel yönteın (experimental method), deneysel varsayımları
      neden-sonuç ilişkisinin belirlenmiş olduğu kontrollü bir durum içinde
      sınamaktan ibarettir. İlişkisel yöntem (correlational method), iki ya da
      daha fazla etken arasındaki ilişkiyi saptamakla uğraşır. Bu yaklaşımda
      hiçbir şey araştırmacı tarafından değiştirilmez, durum olduğu gibi ölçülür,
      denekler aynı koşullar altında gözlemlenir, değişkenler arasındaki
      ilişki genellikle "korelasyon katsayısı" ile bulunur. Örnek olay
      yöntemi (case study method), tek bir deneğin ayrıntılı biçimde incelenmesi
      yöntemidir. "Klinik örnek olay incelemesi" bu yöntemin daha
      derinliğine bir yoludur. "Tek denekli deneysel araştırma", deneysel
      yöntem ile örnek olay yönteminin tek bir bireyin incelenmesinde birleşmesidir.
      Bu üç yöntemden herbirinin güçlü ve zayıf yanları vardır;
      ancak bilim adamlarının yeğledikleri yöntem deneysel yöntemdir,
      çünkü araştırmacıya neden-sonuç ilişkilerini arayabileceği kontrollü
      bir durum sağlar. Bu kontrollerin olmadığı ilişkisel araştırma ise sadece
      değişkenler arasındaki ilişkiyi ortaya çıkarabilir, ama neden-sonuç
      bağlantısını veremez. Gene de ilişkisel yöntem, üzerinde oynanamayan
      koşullarn araştırılmasında ve doğal çevredeki özelliklerin
      ölçülmesinde çok önemlidir. Hem deneysel hem de ilişkisel yöntemler,
      bulguların daha geniş evrene genellenebileceği temsil edici örneklemler
      kullanırlar. Oysa örnek olay yöntemi bir tek denekle ilgili olduğu
      için genelleştirme yapamaz; koşullar diğer yöntemlere uygun olmadığı
      zaman örnek olay yöntemi kullanılabilir. Bununla birlikte, Piaget
      ve Freud'un kullandığı biçimiyle örnek olay yöntemi önemli kuramlara
      yol açmıştır (R.M. Liebert ve R.W.-Nelson, 1981).

      Kullanılan yönteme bakılmaksızın pek çok gelişim araştırması
      kesitsel, boylamsal ya da sırasal bir desen örgütleyebilir. Kesitsel desen
      (cross-seetional design), farklı yaş gruplarını seçer ve karşılaştırır.
      Bu yaklaşımda genellikle her denek için bir tek gözlem vardır. Gelişim
      değişiklikleri farklı yaşlardan deneklerin incelenmesiyle belirlenir.
      Bu yöntemin en büyük avantajı aynı yaştakilere bir seferde test
      verilebilmesidir; en büyük sorunu da, grupların sadece yaşa göre değil,
      doğum yılına göre de farklılaşabilmesi gerçeğini dikkate almamasıdır.
      Doğum yılı farklılıkları toplumsal koşullara, eğitim uygulamalarına,
      siyasal atmosfere ve başarıyı etkileyen diğer değişkenlere
      ilişkin farklılıklarla bağıntılı olabilir. Farklı zamanlarda doğan bireyler
      farklı doğum bölüklerine (birth cohorts) mensupturlar. Kesitsel yöntemin
      sorunu, yaş ile doğum bölüğünü birbirine karıştırmasıdır; yaş
      grupları burada farklı doğum bölüklerinden seçilmektedirler.

      Boylamsal desen (longitudinal design), aynı doğum bölüğünden
      olan bireylerin tekrar tekrar test edilmesi yaklaşımıdır. Boylamsal
      araştırmada aynı denekler değişik yaşlarda birkaç kez gözlemlenir, zaman
      içindeki davranış değişikliği ya da kararlılığı kaydedilir. Bu tür
      araştırmanın avantajı yaş değişikliklerinin doğum bölüğü farklılıklarıyla
      karıştırılmamasıdır; sadece bir bölükten olanlar tümüyle test edilirler.
      Gene de, en önemli sorun, eğer ele alınan dönem çok genişse,
      araştırmanın olanaksız ölçüde çok zaman gerektirmesidir. Bir başka
      sorun, eğer bölük farklılıkları varsa bunların ortaya çıkarılamamasıdır.
      Çünkü sadece bir bölük test edilmektedir, sonuçların genellenebilirliği
      kuşkuludur. Örneğin, ciddi bir ekonomik çöküntü döneminde büyümüş
      olan bir bölük sadece bu zamana özgü belirli tutumları yansıtabilir;
      daha önceki ya da sonraki bölükler için tipik olanı vermez.

      Sırasal desen (sequential design), pek çok farklı doğum bölüklerinin
      tekrar tekrar test edilmesi yaklaşımıdır. Böylece sırasal araştırmalar
      kesitsel yöntemin temel sorununu (yaşın bölükle karıştırılması
      sorununu), her yaş düzeyinde birden fazla bölüğü ele alarak çözerler;
      boylamsal yöntemin genelleştirme sorununu da aynı yoldan çözerler
      (Ph-G. Zimbardo, 1979).

      Boylamsal ve kesitsel yöntemler insan gelişimi konusunda gözlem
      yapma ve veri toplamanın temel yollarıdır. Araştırmacı, verileri
      ilişkisel (correlational) ya da etkensel (factorial) tekniklerle elden
      geçirerek, niceliksel olarak değerlendirilmiş değişkenler arasında varolan
      anlamlı ilişkileri keşfedebilir.

      Aşağıdaki tabloda (Tablo 2) boylamsal ve kesitsel yöntemlerin
      karşılaştırmalı nitelikleri özetlenmektedir.

      Tablo 2

      Boylamsal ve Kesitsel Yöntemlerin Karşılaştırılması

      BOYLAMSAL YÖNTEM

      OLUMLU

      İlk çocukluk ile yetişkin davranışları
      arasındaki sürekliliği belirler.

      Eşdeğer olmayan örneklemle ilgili sorunları önler.

      Büyüme artışlarını ve örüntülerini betimler.

      Diğer araştırmalardan daha kesin
      biçimde neden-sonuç ilişkisini belirtebilir.

      OLUMSUZ

      Zaman ve para açısından pahalıdır.

      Araştırma fonları tükenirse önceki
      zaman ve para harcamalarını tehlikeye sokar.

      Harcamalarla ilgili periyodik yeni
      düzenlemeler gerektirir.

      Örneklem denek kaybı nedeniyle
      giderek yanlı hale gelir.

      Araştırmacıların yeniden test vermek
      için aynı denekleri sürekli olarak
      yeniden bir araya getirmeleri gerekir.

      Test dönemleri arasında deneklerin
      çevreleri kontrol edilemez.

      Araştırmacıları vaktinden önce bir
      araştırma desenine ve kurama bağlı kılar.

      KESİTSEL YÖNTEM

      OLUMLU

      Fazla zaman kaybından korur.

      Boylamsal araştırmaya göre daha
      az paraya çıkar.

      Araştırma görevlileri arasında sürekli
      ya da uzun vadeli ilişkiyi gerektirmez.

      Deneklerin yeniden test vermek
      için istenen yaşa gelmelerine kadar
      verilerin uzun süre "dondurulması" gerekmez.

      OLUMSUZ

      Örneklem gruplarında yer alan değişimin
      yönünü göstermez.

      Aynı kronolojik yaşta ama farklı
      olgunlaşma yaşında olan çocukları
      bir araya yığar. Böyle bir ortalama
      alma yolu erinlikteki büyüme atılımıyla
      ilgili değişimleri gizleyebilir.

      İncelenen grupların karşılaştırılabilirliği
      her zaman belirsizdir.

      Gelişimin sürekliliğini tek bir bireyle
      ortaya çıktığı haliyle ihmal eder.

      Kaynak: James W. Vander Zanden, Human Development, 1981.

      Tablo 3

      Gelişim Araştırmaları Desenleri ve Yöntemleri

      Tip: Kesitsel desen

      Yöntem: Birçok bölüğü bir seferde gözlemleme

      Bulgular: Davranışta yaş farklılıkları

      Avantaj: Çabuk ve ucuzdur

      Dezavantaj: Farklılıklar gelişimsel değişimlerden çok,
      bölük değişimlerini yansıtabilir.

      Tip: Boylamsal desen

      Yöntem: Bir bölüğü birçok seferde gözlemleme

      Bulgular: Davranışta zaman içindeki değişimler

      Avantaj: Gelişimsel eğilimleri gösterir. Bireylerdeki
      değişimleri gösterir.

      Dezavantaj: Farklılıklar toplumdaki değişimleri yansıtabilir.
      Araştırmalar uzun süreli ve pahalıdır. Yinelenen uygulamanın
      etkisi ve denek kaybı örneklemi bozabilir.

      Tip: Sırasal desen

      Yöntem: Birçok bölüğü birçok seferde gözlemleme

      Bulgular: Davranışta yaşa bağlı değişimler

      Avantaj: Yaşın, bölüğün ve toplum değişimlerinin
      etkilerini ortaya çıkarır

      Dezavantaj: Araştırmalar uzun süreli ve pahalıdır

      Kaynak: Hoffman ve ark., 1994

      Sözü edilmesi gereken son bir araştırma yöntemi daha var. Araştırmacılar,
      bütün toplumlara, bazı türden toplumlara ve sadece özel bir
      topluma ilişkin kuramlar oluşturmak isterler. İşte, kültürlerarası
      yöntem (cross-cultural method) bu yaklaşımın aracıdır. Bu yaklaşımda,
      araştırma birimini bireylerden çok kültürler oluşturur. Genellikle, benzer
      bir kültür alanına giren komşu toplumlardan küçük örneklemler
      alarak çalışılır. Çocuk yetiştirme geleneklerine, erinlik törenlerine ya
      da anababa olma özelliklerine ilişkin araştırmalar bu türdendir. Kuşkusuz
      bu yöntemin de diğerleri gibi bazı sınırlılıkları vardır. Gene de
      bu yöntem, bulgularını tüm insanlığa genelleyemeyeceği konusunda
      diğer araştırmacıları uyarması bakımından özellikle yararlıdır.
      Yaşam döngüsüne ilişkin yukardaki açıklamalarda "yaş" bir değişim
      endeksi olarak ele alınmıştı. Bir araştırma değişkeni olarak yaşın
      ortaya koyduğu yöntembilimsel sorunlar ise burada ele alınacaktır.

      Yaş kendi başına açıklayıcı bir değişken değildir. Bu nedenle yaş
      değişimleri ve yaş farklılıkları denildiğinde bu bulguların yaşla gelen
      değişimleri gösterdiği, ama olası nedenlerini vermediği bilinmelidir.
      Örneğin 20 ve 40 yaşlarındaki insanlar arasında tutum ve değerler açısından
      ölçülebilen farklar vardır, ancak bu farkların nedenleri belirgin
      değildir. Yaş endeksini aşarak yaşa bağlı değişimleri safdışı etmeye
      çalışan araştırma örnekleri vardır.

      Kesitsel araştırmalar yaşın bir zaman noktasındaki kesitine dayanırlar;
      farklı yaşlardaki bir örneklem üzerinde çalışılır, bu yolla bulunan
      farklılıklara "yaş farklılıkları" denir. Yaş endeksini araştıran
      ikinci yaklaşım boylamsal araştırmadır; bu yaklaşımda bir denek grubu
      birkaç yıl boyunca periyodik olarak incelenir, bulunan farklılıklar
      "yaş değişimleri" olarak adlandırılır. Bu yaklaşım, bireysel farklılıkların
      incelenmesinde ve farklı bireylerin yaşla birlikte nasıl değiştiklerini
      belirlemede yararlıdır. Ancak boylamsal araştırmaların yetişkin
      gelişiminde kullanılmasını sınırlayan üç temel güçlük vardır. Birincisi,
      bu araştırmaların, çok zaman alması ve çok pahalı olmasıdır, geçen
      zaman içinde denekleri yeniden bulmak da zor olabilir, buna araştırmacının
      ömrü yetmeyebilir. Yine de boylamsal araştırmalar kesitsel
      araştırmalardan çoğu zaman daha üstündürler; çünkü bireysel farklılıkları
      yansıtırlar ve yaşa bağlı diğer açıklayıcı değişkenleri (tıbbi
      özgeçmiş, geçmişteki yaşantılar, aile geçmişi vb.) ortaya çıkarabilirler,
      bunlar da incelenen özel yaş değişimlerinin nedenlerini belirlemede
      yararlı olabilir. İkinci güçlük araştırmacının yaptığı ölçmelerin
      belirli bir yaşta (çocuklukta ya da ergenlikte) uygun olduğu halde,
      daha sonraki bir yaşta (yetişkinlik yada ihtiyarlık) uygun olmamasıdır,
      çünkü bireyin yaşamındaki önemli olaylar birey yaşam çizgisinde ilerledikçe
      değişiklik gösterebilir. Üstelik, bilim ilerledikçe de araştırılan
      değişkeni ortaya çıkarmak için yeni teknikler bulunabilir ve bunlar
      eskilerini geçersiz kılabilir. Üçüncü güçlük, uzun zaman aldığı için
      deneklerin ölmesi ya da örneklemden çıkmasıdır. Bu güçlüklerin bir çözümü
      "sırasal yaklaşım" olabilir, bu yaklaşımda bir denek grubu gelişimsel
      dönüm noktalarının (evlenme, anababa olma, menopoza girme,
      emekliye ayrılma...) yer aldığı bir zaman döneminde incelenmektedir.
      Bu yolla, araştırmacıyı ve denekleri uzun süreli bir araştırmaya
      bağlamadan, boylamsal değişimi ve bireysel farklılıkları saptamak
      mümkün olabilmektedir.

      Yetişkinlik ve yaşlılığa ilişkin verilerin çoğu kesitsel araştırmalara
      dayandığı için, bu yaklaşımın içerdiği güçlükleri de incelemek
      gerekmektedir. Kesitsel bir araştırmanın kültürel ve tarihsel değişimleri
      yaş değişiminden ayıramadığı kolayca görülebilir; "yaş" ile "doğum yılı"
      birbirine karışmıştır, birinin sonuçları diğerinden ayırt edilemez,
      bu nedenle yaş farklılıkları gerçekte yaşa bağlı güncel etkenlerden
      çok, bireyin doğum yılıyla ilişkili olabilir. "Doğum yılı"na bağlı
      etkilere "bölük etkileri" (cohort effects) adı verilmektedir (bir "bölük"
      aşağı yukarı aynı zamanda doğmuş bireylerin oluşturduğu bir gruptur).

      Boylamsal araştırmalar ise, doğum yılını sabit tutarak, kültürel-
      tarihsel değişimlerin yaş değişimiyle karışmasını engellemek isterler.
      Ancak bu araştırmalar da "yaş" değişkeni ile "ölçüm yılı" değişkenini
      birbirine karıştırırlar. Örneğin, 1960-1980 yılları arasında sigara içmedeki
      ani düşüş yaşla birlikte azalan ciğer kapasitesi ile çakışabilir.

      Genellikle boylamsal yaklaşımın kesitsel yaklaşıma yeğlendiği
      söylenebilir. Çünkü ölçüm yıllarına bağlı değişimlerin etkisi doğum
      yılına bağlı olanlara göre daha kolaylıkla denetlenebilir. Doğum yılına
      bağlı olarak ortaya çıkan çarpıcı tarihsel-kültürel etkenleri tam olarak
      kestirmek ve ölçümlerdeki etkisini saptamak çok daha zordur (D.C.
      Kimmel, 1974).

      Araştırma türlerini ve yöntemlerini bir arada incelemekte yarar
      var (bk. Tablo 3). Daha önce de belirtildiği gibi, kesitsel desen, iki ya
      da daha fazla yaş grubunun aynı anda araştırılması ve sonuçların
      karşılaştırılmasıdır. Bu karşılaştırma aynı yaşam dönemindeki farklı
      bölükler (6 yaşındakiler ile 10 yaşındakiler) arasında ya da farklı
      yaşam dönemlerindeki bölükler (18 yaşındakiler ile 60 yaşındakiler)
      arasında olabilir. Kesitsel desenin sorunu, yaşla birlikte ortaya çıkan
      farklılıkların gelişimsel değişim mi, yoksa farklı bölüğün üyesi olmanın
      mı sonucu olduğunu belirleyememesidir. Söz gelimi, yetişkinlerde
      ZB puanlarını ele alan kesitsel bir araştırma zekada 40
      yaşlarında başlayan düşüşün olduğunu düşünmemize yol açabilir.
      Oysa 1990 yılında 80 yaşında incelenen kişiler 1910'da doğmuşlardı,
      20 yaşında incelenenler ise 1970'de. Bölükler arasındaki bu zaman
      içinde toplumsal ve kültürel çevreler pek çok bakımdan değişmiştir,
      dolayısıyla bu değişimler zihinsel becerilerin gelişimini ve korunmasını
      etkilemiş olabilir. Bu bölük etkisi (cohort effect) sorunu ilgili
      bölümlerde yeniden ele alınacaktır.

      Boylamsal desen'de aynı bölükten olan insanlar haftalar, aylar,
      hatta yıllar boyunca izlenirler. Aynı insanlar kendi kendileriyle
      örneğin 8 yaşında ve 20 yaşında karşılaştırılırlar. Bu durumda bireydeki
      değişimler açığa çıkar; bölük farklılıkları da araştırmanın sonuçlarını
      etkilemez. Ancak bu araştırma türünün de kendine özgü sorunları
      vardır. Boylamsal araştırmalar gelişimi toplumun havasıyla karıştırabilirler.
      Söz gelimi, boylamsal bir araştırmada deneklerin uyuşturucu
      ve alkol kullanımına, 1990'da incelendiklerinde yirmi yıl önce
      incelendiklerinden daha az yöneldikleri bulunabilir. Bu değişimin
      yaşlanmanın mı yoksa toplumun yirmi yıl içinde uyuşturucuyu normal
      görmekten tehlikeli bulmaya doğru değişmesinin mi sonucu olduğu
      belirsizdir. Tarihsel değişimin davranışı etkilediği bilinmektedir.

      Yukarıda açıklandığı gibi, araştırmacılar bu iki araştırma türünün
      sorunlarından kurtulabilmek için ikisini birleştiren üçüncü bir tür
      önermişlerdir: Sırasal desen. Warner Schaie'nin ZB puanlarının yaşla
      birlikte köklü bir biçimde azalmadığını gösteren araştırması sırasal desenin
      en tanınmış örneklerinden biridir. Bu araştırmada önce iki ya da
      daha fazla bölüğe kesitsel bir araştırmada test verilmiştir; yıllar sonra
      aynı bölüklere boylamsal veri elde etmek üzere yeniden test verilmiştir;
      aynı anda, yeni bir kesitsel araştırma ilk bölüklerden alınan
      yeni gruplar ve yeni bir bölükten alınan bir grup üzerinde önceki
      araştırmayı yinelemiştir (Hoffman ve ark., 1994).


      ...And Justice For All


    5. #5
      Elite Üye
      Şu an ne düşünüyorsunuz?
       
      M@D_VIPer's Avatar
      Üye No
      22301
      Giriş Tarihi
      Jun 2006
      Cinsiyet
      Erkek
      Nerden
      İstanbul
      Mesaj
      46,541
      Konular
      25545
      RepPuan
      1492943
      Rep Power
      3925Array

      Varsayılan

      5. Gelişim Kuramları

      Gelişimin araştırılmasında kuramların rolünün ne olduğu konusunda
      çeşitli yanıtlar vardır. Kuramlar, her şeyden önce olguların
      düzenlenmesi ve yoğunlaştırılması için temel sağlayan betimleyici-
      açıklayıcı bir rol oynarlar. Kuramlar ayrıca gelecek olayları kestirme
      olanağını da sağlarlar. Ancak bir kuramın "sınanabilir" ve dolayısıyla
      "reddedilebilir" ya da "yanlışlanabilir" olması da gerekir.

      Bir psikoloji kuramının diğer psikoloji kuramlarıyla ve disiplinleriyle
      bütünleşmesi de önemli bir noktadır. Dolayısıyla, kapsamlı
      bir gelişim kuramının oluşturulmasmda aşağıdaki ilkelerin önemi
      vurgulanmaktadır:

      - "Genel bir psikolojik gelişim kuramı, başlangıçta içinde diğer
      kuramsal ve amprik yönelimlerin bütünleşebileceği halen varolan bir
      kurama dayanır". Örneğin bir gelişim kuramı, felsefe, sosyal psikoloji,
      matematik, uygulamalı psikiyatri, psikopatoloji, psikoterapi, eğitim
      gibi birçok bilgi alanıyla ilişkilendirilebilir.

      - "Bir psikolojik gelişim kuramı, insan gelişiminin bir alanını
      odak noktası olarak kabul edip içindeki ve çevresindeki diğer gelişim
      alanlarıyla bütünleşerek güvenilir biçimde ortaya çıkabilir". Örneğin
      Piaget'in kuramı bilişsel bir kuramdır, psikolojinin diğer alanlarından
      (gelişim psikolojisi, öğrenme psikolojisi, sosyal psikoloji) bilişsel alana
      doğru bir yönelme vardır.

      - "Bir psikolojik gelişim kuramı geniş sayıdaki disiplinlerden
      süzülerek ortaya çıkar". Disiplinlerarası bir yaklaşım, genel bir psikoloji
      kuramı için gerekli daha derin araştıımalara olanak verir. Değişik
      disiplinler de aynı alan üzerine eğilebilirler, disiplinlerin bir araya
      gelmesi kuramların birbiri içinde erimesini sağlar, sonuçta kesitsel ve
      birçok alanı kapsayan ve derinliğe ulaşmayı sağlayan teknikler elde
      edilebilir.

      - "Bir psikolojik gelişim kuramı, bireyin öznel olarak yaşadığı
      tüm psikolojik çevreyi içine alır". Böylece bir gelişim kuramı düşünce,
      duygu, benlik, ahlak, yaratıcılık, toplumsallaşma gibi gelişim alanlarını,
      bireyin okul, toplum, kültür gibi ortamlardaki durumunu inceleyebilir.

      - "Bir psikolojik gelişim kuramı, bir insanın tüm psikolojisi ile
      ilgili olan mevcut kavramların hepsiyle ilgilenir." Örneğin bir kuram,
      doğa-kazanım gibi tartışma konularıyla, kritik dönemler, çocuk yetiştirme
      teknikleri, anksiyetenin gelişimsel işlevi gibi sorunlarla ilgilenir.

      - "Bir psikolojik gelişim kuramı, sentez ve bütünleştirme özelliğinin
      yanısıra, bazı uzlaşmaz öğeleri reddetmek zorunda kalabilir".
      Örneğin, davranışçılığın Piaget'in kuramıyla ters düştüğü açıktır. Ancak,
      değişik bir yaklaşımla öyle bir reddetme yolu izlemeyebilir ve
      davranışçı yaklaşımlar safdışı edilmeyebilir.

      - "Bir psikoloji kuramı belirli uygulamalar için özel bağlantı
      süreçleri geliştirebilir". Örneğin, bir gelişim kuramının eğitim programları
      geliştirmede önemli katkıları olabilir.

      - "Bir psikoloji kuramı bir gelişim evreleri taslağı içerebilir".
      Evrelerin varlıkları ve özellikleri tartışma konusu olmakla birlikte
      betimleyici ve açıklayıcı rolleri kabul edilmektedir.

      - "Bir psikoloji kuramı bütün kültür ve alt kültürlerle ilişkilidir."

      - "Bir psikolojik gelişim kuramı toplumsal normdan ayrılan bireyin
      gelişimine de yer vermelidir". Amaç, daha kapsamlı bir insan
      gelişimi için birçok kaynak ve içgörüden ürün alabilmektir. Karl Popper'in
      dediği gibi, kuramlar dünyayı bilimsel olarak avlayabilmek için
      ağ olarak kullanılırlar, bütün çaba ağı daha ince örebilmek olmalıdır
      (S. ve C. Modgil, 1980).

      Modern gelişim araştırmalarının çoğu kuramların yol göstericiliğinde
      yapılmış ve yapılmaktadır. Özellikle dört büyük psikoloji
      kuramı bütün araştırmaları etkilemektedir.

      Gelişim psikolojisine yön veren temel kuramlardan biri olgunlaşma
      kuramı (maturational theory)'dir. Bu kuramın dayandığı temel
      düşünce, çocukta zaman içinde görülen değişimlerin çoğunun bedendeki
      özel ve önceden belirlenmiş bir şema ya da plana göre ortaya
      çıktığıdır. Bu görüşe göre olgunlaşma bu planın doğal açılımının ortaya
      çıkmasıdır. Bütün gelişimlerin doğal süreçlerin ve biyolojik planların
      açılımıyla kendi kendine düzenlendiğini savunan bu görüş Arnold
      Gessell tarafından geliştirilmiştir. Gessell, öncelikle çocukların
      fiziksel ve devinimsel gelişimini incelemiş ve -çok az bir muhalefete
      karşı- pek çok kabul görmüştür. Buna karşılık, kişilik ve zihin gelişimine
      ilişkin olgunlaşmacı görüş şiddetle eleştirilmektedir.

      Sigmund Freud'un geliştirdiği psikanalitik kuram (psychoanalytic
      theory), insanın psikolojik bakımdan evrensel ilkelere uygun olarak
      geliştiğini kabul eder. Ancak Freud bir bireysel kişiliğin işlevsel
      yönlerinin toplumsal bir bağlam içinde biçimlendiğine de inanır. Freud'un
      gelişimciIere en önemli katkısı, tüm yaşam boyunca sürecek örüntülerin
      oluşmasında erken yaşam deneyimlerinin önemini vurgulamasıdır.

      Toplumsal öğrenme kuramı (social learning theory) geleneksel
      davranışçılığı aşarak, kişisel ve çevresel etkenlerin hepsinin birbiri
      içine girmiş belirleyiciler olarak etkide bulunduğunu savunur. Davranışın
      çevreden etkilendiği doğrudur, fakat çevre de kısmen bizim tarafımızdan
      yaratılır. Bu yaklaşım son derece etkili olmuştur, çünkü
      toplumsal gelişim süreçlerinin etkisiyle doğrudan ilişkilidir.

      Psikolojik gelişimi kavramanın bir başka yolu da düşünme ve
      bilme süreçlerinin gelişimini araştırmaktır. Bilişsel gelişim kuramı
      (cognitive-developmental theory)'nın en önemli adı Jean Piaget'tir.
      Piaget'in çalışmaları toplumsal ve ahlaksal gelişimin de bilişsel
      temelleriyle anlaşılabileceğini göstermiştir. Bilişsel gelişim kuramı,
      temeldeki yapı ile yaşantı arasındaki dinamik etkileşimi vurgular; bilişsel
      yeteneklerin gelişimine ve zihnin simgesel tasarımları anlama ve kullanma
      becerisine önem verir.

      Gelişim, ilerleyici (progressive), sırasal (sequential) ve kuşaklar
      boyunca aynı örüntüyü izleyen bir oluşumdur; aynı zamanda döngüsel
      (circular)dir, çünkü her kuşak olgunlaştıkça gelecek kuşağı büyütür.
      Yaşam döngüsünün doğası konusunda yazarlar, filozoflar, toplumbilimciler
      çeşitli görüşler ortaya atmışlardır. Yaşam döngüsünün ilerleyen
      ve sırasal değişimleri konusunda, bu değişimlerin neden bir sıra
      ile meydana geldiği, ne kadarının biyolojik ne kadarının toplumsal ya
      da psikolojik etkenlerle belirlendiği, bu değişimlerin bütün kültürlerde
      ve bütün bireylerde aynen ortaya çıkıp çıkmadığı... sorunlarını açıklayan
      tek bir kuram henüz ortaya atılabilmiş değildir.

      Bununla birlikte, özellikle evrelere dayalı gelişim kuramlarının
      tüm yaşam döngüsünü kapsayacak biçimde kuruldukları söylenebilir.
      Sigmund Freud, Erik Erikson ve Jean Piaget insan gelişimini evrelere
      ayırarak inceleyen en önemli evre kuramcılarıdır. Daha önce belirtildiği
      gibi, evre kuramcıları gelişimi, görece sırasal, ani ve sabit bir değişimler
      dizisi olarak görürler. Evre kavramı, insan gelişimi çizgisinin
      aşamalı düzeylere bölündüğü görüşüne dayanır. Freud, her insanın
      oral, anal, fallik, lalent ve genital olmak üzere bir dizi psikoseksüel
      evreden geçerek geliştiğini, ancak bu gelişmede özellikle yaşamın ilk
      yıllarının önemli olduğunu kabul eder. Her evre, bireyin bir sonraki

      Tablo 4

      Yaşam Süresinde Gelişim Evreleri

      EVRE: DOĞUM ÖNCESİ EVRE

      Yaş dönemi: Gebelikten doğuma

      Temel özellikler: fiziksel gelişim

      Bilişsel evre PİAGET: -

      Ruhsal-cinsel evre FREUD: -

      Ruhsal-toplumsal evre ERİKSON: -

      Ahlak evresi KOHLBERG: -

      EVRE: BEBEKLİK

      Yaş dönemi: Doğumdan yaklaşık 18'inci aya

      Temel özellikler: Gelişmiş hareket; basit dil;
      toplumsal bağlanma

      Bilişsel evre PİAGET: Duyusal devinimsel

      Ruhsal-cinsel evre FREUD: Oral; anal

      Ruhsal-toplumsal evre ERİKSON: Güven/Güvensizlik

      Ahlak evresi KOHLBERG: Ahlak-öncesi (Evre 0)

      EVRE: ERKEN ÇOCUKLUK

      Yaş dönemi: Yaklaşık 18'inci aydan yaklaşık 6'ıncı yıla

      Temel özellikler: İyi gelişmiş dil; cinsel tip;
      grup oyunu; okula hazırlığın bitişi

      Bilişsel evre PİAGET: İşlem-öncesi

      Ruhsal-cinsel evre FREUD: Fallik; Oedipal

      Ruhsal-toplumsal evre ERİKSON: Özerklik/Kuşku;
      Girişim/Suçluluk

      Ahlak evresi KOHLBERG: İtaat ve ceza (Evre 1);
      Karşılıklılık (Evre 2)

      EVRE: GEÇ ÇOCUKLUK

      Yaş dönemi: Yaklaşık 6'ıncı yıldan yaklaşık 13'üncü yıla

      Temel Özellikler: Birçok bilişsel süreç yetişkin
      düzeyinde (işlem hızı hariç); oyun grubu

      Bilişsel evre PİAGET: Somut işlem

      Ruhsal-cinsel evre FREUD: Örtülü dönem

      Ruhsal-toplumsal evre ERİKSON: Çalışkanlık/Aşağılık duygusu

      Ahlak evresi KOHLBERG: İyi çocuk (Evre 3)

      EVRE: ERGENLİK

      Yaş dönemi: Yaklaşık 13'üncü yıldan yaklaşık 20'inci yıla

      Temel özellikler: Erinlikle başlar, olgunlukla biter;
      yüksek bilişsel düzeylere ulaşma; anababadan bağımsızlık;
      cinsel ilişki evreye geçmeden önce çözmek zorunda olduğu
      bir çatışma içerir.

      Bilişsel evre PİAGET: Soyut işlem

      Ruhsal-cinsel evre FREUD: Genital evre

      Ruhsal-toplumsal evre ERİKSON: Kimlik/Rol karışıklığı

      Ahlak evresi KOHLBERG: Yasa ve düzen (Evre 4)

      EVRE: GENÇ YETİŞKİNLİK

      Yaş dönemi: Yaklaşık 20'inci yıldan yaklaşık 45'inci yıla

      Temel özellikler: Meslek ve aile gelişimi

      Bilişsel evre PİAGET: -

      Ruhsal-cinsel evre FREUD: -

      Ruhsal-toplumsal evre ERİKSON: Yakınlık/Yalıtılmışlık

      Ahlak evresi KOHLBERG: Toplumsal anlaşma (Evre 5)

      EVRE: ORTA YAŞ

      Yaş dönemi: Yaklaşık 45'inci yıldan yaklaşık 65'inci yıla

      Temel özellikler: Meslekte en yüksek düzey; kendini
      değerlendirme; "boş yuva" bunalımı; emeklilik

      Bilişsel evre PİAGET: -

      Ruhsal-cinsel evre FREUD: -

      Ruhsal-Toplumsal evre ERİKSON: Üretkenlik/Kendine dönüklük

      Ahlak evresi KOHLBERG: İlkeli evre (Evre 6 ve 7,
      ikiside ender)

      EVRE: İLERİ YAŞ

      Yaş dönemi: Yaklaşık 65'inci yıldan ölüme

      Temel Özellikler: Aileden, başarılardan tad alma;
      bağımlılık; dulluk; kötü sağlık

      Bilişsel evre PİAGET: -

      Ruhsal-cinsel evre FREUD: -

      Ruhsal-toplumsal evre ERİKSON: Bütünlük/Umutsuzluk

      Ahlak evresi KOHLBERG: -

      EVRE: ÖLÜM

      Yaş dönemi: -

      Temel özellikler: Özel anlamda bir "evre"

      Bilişsel evre PİAGET: -

      Ruhsal-cinsel evre FREUD: -

      Ruhsal-toplumsal evre ERİKSON: -

      Ahlak evresi KOHLBERG: -

      Kaynak: Ph. G. Zimbardo, Psychology and Life, 1979.

      Psikanalitik geleneğe bağlı bir kuramcı olan Erikson sekiz psikososyal
      evre ayırt eder; birey bunların her birinde başarıyla çözmek zorunda olduğu
      temel bir çatışma yaşar. Erikson'un kuramı, kişinin yaşam süresi
      (life span) boyunca yer alan sürekli bir kişilik gelişimi sürecinden söz
      ederek Freud'un kuramını aşar. Piaget, büyümekte olan çocuğun içinde
      yaşadığı dünyaya nasıl uyum sağladığı sorununu temel olarak alır ve
      dört bilişsel gelişim evresi saptar. Kohlberg, Piaget'i izleyerek, ahlak
      alanında altı evreli bir gelişim kuramı oluşturmuştur.

      Tablo 4'te, yaşam süresinde ortaya çıkan gelişim evreleri belli
      başlı kuramlar açısından, bu evrelerin yaklaşık yaşları ve temel olayları
      belirtilerek gösterilmektedir; Tablo 5 kuramları karşılaştırmaktadır.

      Tablo 5

      Gelişim Kuramları

      BİYOLOJİK KURAMLAR:

      Gelişimin Doğası: Doğa

      Rehber Süreç: Olgunlaşma

      Birey: Etkin

      Gelişimin Biçimi: Evre

      Odak: Yapıda ve davranışta gözlenebilir değişimler

      PSİKODİNAMİK KURAMLAR:

      Gelişimin Doğası: Doğa ve kazanım

      Rehber Süreç: Olgunlaşma

      Birey: Etkin

      Gelişimin Biçimi: Evre

      Odak: Kişilik yapısında içsel değişimler

      KOŞULLANMA KURAMLARI:

      Gelişimin Doğası: Kazanım

      Rehber Süreç: Öğrenme

      Birey: Edilgin

      Gelişimin Biçimi: Sürekli

      Odak: Davranışta gözlenebilir değişimler

      BİLİŞSEL TOPLUMSAL ÖĞRENME KURAMLARI:

      Gelişimin Doğası: Kazanım

      Rehber Süreç: Öğrenme

      Birey: Ilımlı etkin

      Gelişimin Biçimi: Sürekli

      Odak: Davranışta gözlenebilir değişimler

      BİLİŞSEL GELİŞİM KURAMLARI:

      Gelişimin Doğası: Doğa ve kazanım

      Rehber Süreç: Olgunlaşma

      Birey: Etkin

      Gelişimin Biçimi: Evre

      Odak: Zihinsey yapıda içsel değişimler

      BİLGİ-İŞLEM KURAMLARI:

      Gelişimin Doğası: Kazanım

      Rehber Süreç: Öğrenme

      Birey: Etkin

      Gelişimin Biçimi: Sürekli

      Odak: Davranışta gözlenebilir değişimler

      KÜLTÜREL-BAĞLAMSAL KURAMLAR:

      Gelişimin Doğası: Doğa ve kazanım

      Rehber Süreç: Olgunlaşma ve öğrenme

      Birey: Etkileşimci

      Gelişimin Biçimi: Sarmal

      Odak: birey ile toplum arasındaki ilişki

      Kaynak: Hoffman ve ark., 1994


      ...And Justice For All


    6. #6
      Elite Üye
      Şu an ne düşünüyorsunuz?
       
      M@D_VIPer's Avatar
      Üye No
      22301
      Giriş Tarihi
      Jun 2006
      Cinsiyet
      Erkek
      Nerden
      İstanbul
      Mesaj
      46,541
      Konular
      25545
      RepPuan
      1492943
      Rep Power
      3925Array

      Varsayılan

      Gelişim alanında "olgunlaşma kuramı" (A. Gesell) ve "etolojik
      kuram" (K. Lorenz ve N. Tinbergen) genellikle biyolojik kuramlar
      olarak adlandırılır. Freud'un "psikoseksüel kuramı" ve Erikson'un
      "psikososyal kuramı" psikodinamik kuramlar çerçevesinde yer alır.
      Bilişsel kuramlar grubunda Piaget'in "bilişsel gelişim kuramı", Kohlberg'in
      "ahlak gelişimi kuramı" ayrıca "toplumsal biliş kuramları",
      "bilgi-işlem kuramları" bulunur. Öğrenme kuramları içinde "koşullanma
      kuramları" (Pavlov, Watson, Skinner) geleneksel kuramlardır,
      bunları "toplumsal öğrenme kuramları" (Dollard, Miller) izler; bu
      grupta en yeni akım "bilişsel toplumsal öğrenme kuramı" (Bandura)
      olarak ortaya çıkar. Gelişim alanında son olarak kültürel-bağlamsal
      kuramlar'ı buluyoruz; Vygotsky'nin "toplumsal-tarihsel kuramı" ve
      Bronfenbrenner'in "ekolojik kuramı" bu grupta yer almaktadır (bk.
      Tablo 5). Bütün bu kuramlar insan gelişiminin düzenli olduğu, dolayısıyla
      davranışın önceden kestirilebileceği sayıltısına dayanırlar.
      Bir ayrıksılık dışında bütün kuramlar bireyi etkin bir varlık olarak
      görürler. Bir kuramın insanın doğasını, gelişimin özünü nasıl gördüğü
      sorusu kuramların değerlendirilmesinde en önemli noktadır (bu temel
      görüşler aşağıda kuramlar karşılaştırılırken açıklanmaktadır).

      Kuramların Karşılaştırılması

      Önceki sayfalarda kısaca özetlediğimiz gelişim kuramlarını burada
      daha ayrıntılı biçimde ele alacak ve aralarındaki ilişkileri de
      araştıracağız. Böylece, gelişimin duygusal, bilişsel, toplumsal boyutları
      arasındaki ihmal edilemez bağları da görmüş olacağız. Bu arada kuramlara
      yöneltilen temel eleştiriler de ortaya konmuş olacaktır. Ancak
      bu ayrıntılara girmeden önce kuramların gerisinde yer alan dünya görüşlerini
      incelemekte yarar görüyoruz. Perlmutter ve Hall'ın (1992)
      belirttiği gibi, gelişimciler, gelişme süreçlerini açıklamaya yönelik
      kuramlarını kurarken insanın doğasına ve davranış süreçlerine ilişkin
      değişik modellere dayanırlar. Her model farklı bir dünya görüşünü
      temel alır ve gelişimi temsil edecek farklı bir analoji kullanır. Böylece,
      gelişimciler tarafından temel alınan dünya görüşü onların gelişimin
      değişik yönlerini tanımlama, araştırma ve yorumlama yollarını etkiler.
      Perlmutter ve Hall bellibaşlı üç model olduğunu söylemektedir:
      Mekanistik, organizmik, diyalektik (başka yazarların başka sınıflamalar
      yaptığı gözden kaçırılmamalı). Onlara göre bu modellerin hiçbiri
      ne doğru ne de yanlıştır; ama herbiri gelişimi anlamada rehber olarak
      kullanılabilir (bk. Tablo 6. Okuyucunun Tablo 5 ile Tablo 6'yı birlikte
      incelemesi yararlı olacaktır).

      Tablo 6

      Gelişime İlişkin Dünya Görüşleri

      BENZETME:

      Mekanistik: Makina

      Organizmik: Organizma

      Diyalektik: Orkestra müziği

      BİREY:

      Mekanistik: Genel olarak edilgin

      Organizmik: Etkin

      Diyalektik: Etkileşimsel

      ODAK:

      Mekanistik: Davranışta gözlenebilir değişimler

      Organizmik: Yapıda içsel değişimler

      Diyalektik: Birey ile toplum arasında ilişki

      DEĞİŞİM TÜRÜ:

      Mekanistik: Niceliksel

      Organizmik: Niteliksel

      Diyalektik: Niceliksel ve niteliksel

      Kaynak: Perlmutter ve Hall, 1992.

      Mekanistik modeller makina benzetmesini kullanır ve gelişimin
      de makinanın işleyişini yöneten yasalar gibi düzenli yasalara bağlı
      olduğunu kabul eder. Gelişimi dış güçler etkiler; davranış geçmişteki
      deneyimlerle ve şimdiki durumlarla biçimlenir. İnsanların duyguları,
      düşünceleri ve eylemleri değişir, ama yapıları değişmez (otuz yaşındaki
      biriyle yedi yaşındakinin bilişsel yapıları farklı değildir). Bu modelde
      davranış uyarılmanın sonucudur, dolayısıyla insanların eylemleri
      çevreye tepkiler doğrultusunda açıklanır. Öğrenme kuramcıları davranışı
      açıklarken ve bazı biliş kuramcıları zihnin işleyişini açıklarken
      bu modeli kullanırlar. Bu yaklaşımda insan edilgin bir varlıktır (ancak,
      bu modelden kaynaklanan "toplumsal biliş kuramı"nda birey
      akılcı bağlamda etkin sayılmaktadır). Organizmik modeller insanı etkin
      ve değişen organizmalar olarak görürler. İnsanlar çevreyle etkileştikleri
      için köklü bir biçimde değişirler. Düşüncedeki gelişme deneyimin
      basit bir sonucu değildir, yapıdaki biyolojik temelli özel bir
      değişimi yansıtır (otuz yaşındaki birinin bilişsel süreçleri yedi yaşındaki
      birininkinden niteliksel olarak farklıdır). Organizmik yaklaşım
      gelişimin hedefiyle ve davranışın örgütlenme biçimiyle ilgilenir; davranışın
      dışsal nedenini değil, bireyin içindeki değişim kurallarını tanıma
      ve tüm sistemi betimleme amacını güder. Bu yaklaşımda birey etkindir,
      etkinliğinin kaynağı da kendisidir. Diyalektik yaklaşım insanın
      sürekli değişen bir çevreyle etkileşim içinde olduğunu kabul eder.
      Gelişim, aralarında hiçbir zaman yetkin bir uyum bulunmayan biyolojik,
      fiziksel, psikolojik ve toplumsal boyutlara sahiptir. Diyalektik
      yaklaşım birey ile toplum arasındaki ilişkiye odaklanır; bireyin gelişimi
      büyük ölçüde tarihsel andaki olaylardan etkilenir (bu nedenle, yüzyılımızda
      doğmuş birinin gelişimi geçen yüzyılda doğmuş birininkinden
      farklı olacaktır). Diyalektik yaklaşımın mekanistik ve organizmik
      yaklaşımların kavramlarını bütünleştirebileceğini ileri süren gelişimciler
      vardır (Perlmutter ve Hall, 1992).

      Şimdi, daha önce sözünü ettiğimiz gelişim kuramlarını birbiriyle
      karşılaştırarak inceleyebiliriz.

      Olgunlaşma kuramı insanoğlunun sırasal bir büyüme (sequential
      growth) gösterdiği ilkesini embriyoloji çalışmalarından almıştır. Embriyonun
      epigenetik olarak bazı evrelerden geçerek büyüdüğü ve bu sıranın
      her zaman sabit olduğu bu çalışmalarda ortaya konmuştur. İşte
      bu embriyolojik modeli çocuk gelişimine uygulayan kişi Arnold Gesell
      (1880-1961) olmuştur. Gesell'e göre, olgunlaşma mekanizması
      doğumdan önce olduğu gibi sonra da gelişimi yönlendirmeyi sürdürür.
      Gelişim hızları açısından çocuklar arasında farklılık olmakla birlikte
      hepsi aynı sırayı izler. Çocuklar, sinir sistemleri yeterli derecede
      olgunlaştığında, oturur, yürür ve konuşurlar. Bu gelişmede öğrenmenin
      çok az katkısı vardır. Ancak Gesell normal gelişim için belirli çevresel
      koşulların da gerekli olduğunu kabul eder. Olgunlaşma süreci herhangi
      bir biçimde zarar gördüğünde normal gelişim de engellenecektir.
      Örneğin embriyo oksijen yokluğuna uğrarsa organların gelişiminde
      ciddi sorunlar görülür. Doğum sonrası gelişimde de çevrenin belirli
      koşulları taşıması gerekmektedir. Örneğin, çevrelerinde yeterli derecede
      uyaran olmayan, yeterli bakım görmeyen kurum çocukları iyi gelişemezler.
      Gesell en önemli çalışmalarını devinim gelişimi alanında
      yapmış, ancak olgunlaşma mekanizmasının bütün gelişimi belirlediğini
      kabul etmiştir. Gesell'e göre çocuk yetiştirmek de olgunlaşma
      ilkesinin tanınmasıyla başlamalıdır. İnsanoğlu dünyaya biyolojik evrimin
      ürünü olan bir programla gelir; anababa belirli kurallara zorlamadan,
      çocuğu kendisinden alacağı doğal ipuçlarına göre eğitmeyi bilmelidir.

      Gesell'i eleştiren kuramcılara göre, çocuğun gelişiminde dış çevre
      iç plandan daha etkilidir. Gesell ayrıca, gelişimdeki yaş normlarını
      çok kesin biçimde verdiği, olabilecek değişiklikleri dikkate almadığı
      için de eleştirilmektedir. Buna karşılık Gesell'in, özellikle bebeğin
      devinim gelişimine ilişkin normları hala çok değerlidir; çocuğun kendini
      ayarlaması, anababanın da buna duyarlı olması ilkesi de geçerliğini
      korumaktadır.

      Psikanalizin gelişim psikolojisine belli başlı katkısı evre kavramıdır.
      Freud (1856-1939) insan gelişiminin çeşitli evrelerini tutarlı bir
      sistem halinde betimleyen ilk bilim adamıdır. Son olarak psikanaliz,
      insanın eylemlerinin ve düşüncelerinin ilk bakışta görüldüğünden daha
      karmaşık olduğunu öğretmiştir bize.

      Psikanaliz kuramı gelişim alanını etkilemiş olmakla birlikte, çağdaş
      gelişimciler genellikle birçok psikanalitik görüşü yetersiz ya da
      yanlış bulmaktadırlar. Örneğin, ilk üç psikoseksüel evrenin yetişkinlikteki
      kişilik gelişimini belirlediği görüşü normal çocukların araştırılmasında
      pek az destek bulmuştur. Ayrıca, yetişkinlikteki kişilik özelliklerinin
      ve davranışların çoğunun sosyo-kültürel çevreden ve gündelik
      yaşamdan etkilendiği konusunda görüş birliği vardır. Psikanalizin
      tarihsel önemi bütün bu tartışmaları başlatan ilk kuram olmasıdır.

      Toplumsal öğrenme kuramının en önemli adı olan Bandura insan
      yaşamında "gözlem yoluyla öğrenme"nin önemini savunur. Gözlemsel
      öğrenme dört süreç içinde gelişir: Dikkat etme, akılda tutma, davranışı
      tekrarlama, pekiştirme ve güdüleme. Aslında bu dört süreç birbirinden
      ayrı değildir, birlikte işler. Bandura bu dört sürece dayanan "model
      alarak öğrenme" olgusunu, daha geniş bir çerçeve içinde asıl
      "toplumsallaşma" süreci açısından değerlendirir. Toplumsallaşma süreci
      içinde bir toplumun üyelerine toplumsal kabul gören davranışlar, cinsiyet
      rolleri öğretilir. Kişi toplumsallaştıkça dış ödül ve ceza sistemlerine
      bağımlı kalmadan kendi iç denetim örüntülerini geliştirir. Kişi kendini
      değerlendirme standartlarını oluştururken gözlemlediği modellerin
      standartlarını örnek alır. Toplumsal öğrenme kuramcıları paylaşma,
      yardımlaşma, işbirliği gibi olumlu toplumsal davranışların da bu modellerden
      etkilendiğini kabul ederler. Sonuç olarak bu yaklaşımda,
      model davranışlar aracılığıyla insana her tür davranışın öğretilebileceği
      ilkesi benimsenmektedir.

      Toplumsal öğrenme kuramcısı Banduranın görüşleri ile bilişsel
      gelişim kuramcısı Piaget'in görüşleri arasında birleşen ve ayrılan noktalar
      vardır. Her iki kuramcı da çocuğu öğrenme süreci içinde oldukça
      etkin ve bilişsel bir varlık olarak kabul eder. Ancak Bandura dış çevrenin
      etkilerini savunurken, Piaget iç güçlerin önemini vurgular. Piaget'e
      göre gelişim, dışardan öğretilenden bağımsız olarak, çocuğun içsel
      ilgi ve merakı sonucu kendi kendine ilerleyen bir süreçtir. Bu süreç
      bazı içsel değişikliklerle evrelerin ortaya çıkmasını sağlar. Daha çok
      çevreci olan Bandura ise Piaget'in görüşlerini iki açıdan eleştirir. Bandura
      ya göre çocuklar çevreye içsel bir merak duydukları için değil,
      pekiştiricilerle özendirildikleri için öğrenir, daha sonra bu dış
      değerlendirmeleri içselleştirirler. Yine Bandura'ya göre çocukların ne
      öğrendiklerini evreler değil izlenen modeller belirler; hatta toplumsal
      öğrenme yöntemleriyle Piaget'in evrelerini değiştirmek bile olanaklıdır.

      Bilişsel gelişimciler dış çevrenin çocuk üzerindeki etkisinin önemini
      kabul etmekle birlikte çocuktan kaynaklanan gelişime de yer vermek
      istemektedirler. Dolayısıyla gelişimciler, Bandura'nın kendiliğinden
      öğrenme olgusunu ihmal edişini eleştirmektedirler. Gelişimcilere
      göre Bandura çok fazla çevrecidir ve bu tutum dikkatimizin çocuktan
      uzaklaşmasına yol açmaktadır (W. Crain, 1980).

      Piaget'e göre zeka gelişimi "sürekli ve ilerleyici bir dengelenme
      sürecidir" ve "gelişimin evreleri ya da düzeyleri birbirini izleyen
      dengelenme basamaklarından oluşur." Gelişim sırasında birbiri ardına ortaya
      çıkan farklı bütünsel yapılar doğuştan değildir, derece derece kurulurlar,
      bir oluşumun sonucudurlar. Zeka esas olarak etkin bir doğaya
      sahiptir. Ruhsal yaşamın hareket noktası bilinç değil, etkinliktir ve
      ruhsal gelişim eylemin derece derece zihinselleşmesinden ibarettir.
      Piaget'e göre, "eylem düşünceden önce gelir." Eylem işlemde içselleşir.
      Pratik zeka kavramsal zeka haline gelir.

      Bilişsel gelişim kuramının belirlediği evreler ile psikanalizin
      belirlediği evreler arasında karşılaştırma yapmak yararlı olacaktır. Piaget
      (1896-1980) daha başlangıçtan itibaren ve araştırmaları boyunca kendi
      bulgularını psikanalizin bulgularıyla karşılaştırmaya çalışmıştır. Sonunda
      Piaget, 1933'deki psikanaliz kongresinde kendi zeka psikolojisi
      ile psikanaliz arasındaki ilişkiyi ortaya koymuştur. Piaget, duygusal
      gelişimle bilişsel gelişim arasında koşutluk olduğuna, ikisinin de evre
      sistemi aracılığıyla belirlenebileceğine inanmaktadır. Piaget zihinsel
      ve duygusal evreleri sistemleştirmekte ve her zihinsel evreye karşılık
      olan duygusal görünümleri belirtmektedir. Piaget'e göre iki alan arasındaki
      koşutluk açık ve kesindir: Duygusal alan, yapısı zihinsel olan
      davranışın enerji kaynağını oluşturur. Bu düzenleme Piaget'in evre sistemini
      genelleştirmekte ve evre anlayışı kişiliğinin evreleri anlayışı
      haline gelmektedir.


      ...And Justice For All


    7. #7
      Elite Üye
      Şu an ne düşünüyorsunuz?
       
      M@D_VIPer's Avatar
      Üye No
      22301
      Giriş Tarihi
      Jun 2006
      Cinsiyet
      Erkek
      Nerden
      İstanbul
      Mesaj
      46,541
      Konular
      25545
      RepPuan
      1492943
      Rep Power
      3925Array

      Varsayılan

      Piaget'e göre Freud'un temel keşiflerinden biri, çocuğun duygusal
      alanın iyi belirlenmiş evrelerinden geçerek gelişmesi, evreler arasında
      yetkin bir sürekliliğin olması olgusudur. Piaget'in Freud'a yönelttiği
      temel eleştiri ise, keşfettiği duygusal olguları yorumlamasının yetersiz
      kalması yönündedir. Piaget'e göre bu yetersizliğin nedeni Freud'un hala
      geleneksel çağrışımcı psikoloji çerçevesinde düşünmesidir. Piaget
      Freud'un keşfettiği temel duygusal olguların kendi evre anlayışıyla ve
      sistemiyle kolayca bütünleştirilebileceği inancındadır.

      Piaget'e göre, gelişimde bilişsel ögeler ile duygusal ögeler birbirinden
      ayırt edilemez. Duygusal alan, zekanın yapılarının değil işleyişinin
      tabi olduğu bir enerji kaynağı rolünü oynar. Gerçekte enerjisiz
      bir yapı ve yapısız bir enerji olamayacağı için, her yeni yapıya bir
      enerji düzenleme biçimi, her duygusal davranış düzeyine de belirli bir
      bilişsel yapı tipi denk düşmelidir. Bu açıdan bakıldığında, Piaget'in
      sistemindeki farklı evreler onlara denk düşen duygusal görünümlerle
      tamamlanabilir. Piaget'e göre gerçeklikte duygusal ve bilişsel davranıştan
      ayrı ayrı söz etmek olanaksızdır; her davranış "aynı zamanda
      hem o, hem öbürü"dür. Bunu kavramak için yapının ve enerjinin dilini
      öğrenmek gerekir. Piaget'in yaklaşımında duygusal gelişim zihinsel
      gelişime bağlıdır. Fakat zeka ile duygu arasında bir doğa farkı vardır:
      "Davranışın enerjisi duygusal alanı ortaya çıkarır; davranışın yapıları
      ise bilişsel işlevleri ortaya çıkarır." Duygusal alan zekanın işleyişine
      müdahale eder, ama yapılar yaratamaz. Piaget'e göre, "Duygusal işlev,
      ona araçlarını sağlayan ve onun hedeflerini aydınlatan zeka olmadan
      hiçbir şey değildir."

      Bilişsel gelişim ile toplumsal gelişim arasında da ilişki kurulabilir;
      bu ilişkiyi belirten en genel kavram "toplumsal biliş" (social cognition)
      kavramıdır. Toplumsal bilişin gelişimi, insani, toplumsal dünyaya
      ilişkin bilişlerin gelişimidir. Bu gelişim, ben'in ben-olmayan'dan,
      kişinin kişi-olmayan'dan ve bir kişinin başka bir kişiden gitgide ayrılması,
      farklılaşması süreci olarak tanımlanabilir.

      Piaget'e göre çocuğu çevre ile ilişkiye sokan etkinlik özümleme
      ve uyma süreçlerini içerir, zeka da bu özne-nesne ilişkisiyle tanımlanır.
      Özne ile nesne arasındaki ilk ilişki ikili olmayan (adüalistik) bir
      farklılaşmamışlık ilişkisidir; bu ilişkide ben ile ben-olmayan arasında
      hiçbir ayırım yoktur. Sonra iki yönlü bir hareketle, yani deneyimin
      değerlendirilmesini sağlayan dışsallaştırma hareketiyle ve zihinsel işleyişin
      bilincini kazandıran içselleştirme hareketiyle, kendi özerklikleri
      ve etkileşimleri içinde öznenin kurulması ve dünyanın kurulması gerçekleşir.
      Piaget'e göre, "zeka ne benin bilinciyle başlar, ne de nesnelerin
      bilinciyle; zeka bunların etkileşiminin bilinciyle başlar ve bu etkileşimin
      iki kutbunun aynı anda birbirine yönelmesiyle, zeka kendi
      kendini örgütlerken dünyayı da örgütler." Başlangıçta her şey özne ve
      onun eylemi üzerinde odaklaşmıştır; sonra derece derece merkezden
      ayrılma (decentration) gerçekleşir, böylece özne diğer nesneler arasında
      bir nesne olur. Piaget'e göre bu gelişimi belirleyen ilke şudur:
      Bütünsel bir benmerkezlilikten nesnelliğe geçiş (Tran-Thong, 1978).

      Flavell'e göre, toplumsal biliş, insani nesnelerin ve onların yaptıklarının
      bilişi anlamına gelmektedir. Bu bilişin içinde ben'e, diğer insanlara,
      toplumsal ilişkilere, örgütlere ve kurumlara, genel olarak insani,
      toplumsal dünyamıza ilişkin algı, düşünme ve bilgi vardır. Toplumsal
      biliş insanları ve insanın yaptıklarını konu edinir. Örneğin makinalar,
      matematik, ahlaksal yargılar insani bilişin konuları ve ürünleridir;
      ama yalnızca sonuncusu insani toplumsal bilişin konusu sayılabilir.
      Toplumsal biliş kesinlikle toplumsal dünyayı ele alır, fiziksel ve
      mantıksal-matematiksel olanı değil. Böylece toplumsal biliş alanındaki
      özel gelişim eğilimleri şu alanlarda ortaya çıkmaktadır: Algılar,
      duygular, düşünceler, niyetler, ben, kişilik, ahlak.

      Bilindiği gibi, Piaget'in kuramı öncelikle çocukların bilişsel
      gelişimiyle ve onların fiziksel dünyanın işleyişini anlayışlarıyla ilgilidir.
      Kuramın temel sayıltısı, insanları ve toplumsal ilişkileri anlamada
      etkili olan bilişsel etkenlerin fiziksel dünyayı anlamada rolü olan
      etkenlerle aynı olduğudur. Piaget toplumsal dünyanın çocuğu fiziksel
      dünyayla aynı biçimde etkilediğini kabul etmektedir. Bu temel kabulleri
      nedeniyle Piaget'in modeli -toplumsal deneyimi gelişimin kaynağı
      olarak kabul etse bile- toplumsal alanla çok az ilgilenmektedir. Günümüzün
      bilişsel kuramcıları ise Piaget'in toplumsal deneyimle ilgili
      görüşünü pek paylaşmamaktadırlar. Onlara göre toplumsal deneyimin
      çocuk üzerindeki etkisi Piaget'in sandığından hem daha farklı, hem de
      daha önemlidir. Toplumsal biliş kavramının ortaya çıkması da işte bunun
      sonucu olmuştur (Vasta ve ark., 1992).


      ...And Justice For All


    8. #8
      Elite Üye
      Şu an ne düşünüyorsunuz?
       
      M@D_VIPer's Avatar
      Üye No
      22301
      Giriş Tarihi
      Jun 2006
      Cinsiyet
      Erkek
      Nerden
      İstanbul
      Mesaj
      46,541
      Konular
      25545
      RepPuan
      1492943
      Rep Power
      3925Array

      Varsayılan

      İİ. YETİŞKİNLİK PSİKOLOJİSİ

      Bilimsel yayınlarda "yetişkinlik" terimi genellikle "bebeklik",
      "çocukluk", "ergenlik" terimleri kadar açık ve somut değildir. Örneğin
      Freud, yetişkin yaşamı daha önce oluşmuş kişilik yapısının yüzeyinde
      sadece bir dalgalanma olarak görür. Piaget ergenlikten sonra önemli
      bilişsel değişimlerin oluşmadığını varsayar; Kohlberg ahlak gelişiminin
      erken yetişkinlik yıllarında tamamlandığını kabul eder.

      Bilim dünyası, Erikson, Bühler, Jung gibi psikologları izleyerek,
      yetişkinliğin tek başına duran, ergenlikle yaşlılık arasında ayrımlaşmamış
      bir biçimde yer alan bir evre olmadığını kabul etmeye başlamıştır.
      Yetişkinliğin bir "varlık durumu" olduğu anlayışı, yerini yetişkinliğin
      bir "oluşum süreci" olduğu görüşüne bırakmaktadır.

      :::::::::::::::::

      1. Yetişkinliğin Tanımlanması

      Yetişkin (adult) sözcüğü Latince büyümek (adolescere) fiilinin
      geçmiş zaman ortacından türemiştir, dolayısıyla "yetişkin" bir kişi
      "büyümüş" bir kişi sayılır. Buradaki tanım sorunu, yetişkinin sadece
      fiziksel özellikler bakımından değil, psikolojik özellikler bakımından
      da dikkate alınması gereğinden doğmaktadır. Yetişkin kişinin fiziksel
      ve psikolojik bakımdan olgunlaşmış olduğu varsayılır. Oysa fiziksel
      olgunlaşmayı ölçmek güçtür, psikolojik olgunlaşmayı tanımlamak bile
      güçtür, çünkü birtakım psikolojik süreçler yaşlılık yıllarına dek gelişmeyi
      sürdürmektedir. Fiziksel ve psikolojik olgunlaşmayı ölçme güçlüğü
      nedeniyle birçok gelişimci sorunu atlamış ve sadece yaş düzeyine
      dayalı bir tanımı benimsemiştir. Oysa yaş ve yaş sınırları konusunda
      da bir anlaşmanın olduğu söylenemez.

      Birçok toplumda yetişkinliğin başlangıcı, öğrenim yaşamını bitirmiş,
      tam-zamanlı bir işe girmiş ve evlenmiş olmakla tanımlanmaktadır.
      Bununla birlikte, bir yetişkin olmak toplumun farklı kesimleri için
      çok farklı bir konudur. Üstelik yetişkinliğin kendisi de toplumdaki
      farklı yaş grupları için farklı anlamlara gelir. Yetişkinlik bir tek değil
      birçok yaşantı içerdiği için herkesin yetişkinlik anlayışı önemli ölçüde
      farklılaşır. Halkın yetişkinlik konusundaki duyguları, tutumları ve
      inançları toplum içinde yetişkin olan bireylerin oranından da etkilenir.
      Günümüzde gençliğe yönelik vurgulamanın çeşitli koşullar düzeldikçe
      gelecekte yetişkinliğe yöneleceği beklenebilir.

      Öte yandan, yetişkinliğin yaşlılıkla, biyolojik ve toplumsal değişimle
      bir tutulması da ortak bir yönelimdir. "Biyolojik yaşlanma", insan
      organizmasının yapı ve işleyişinin zaman içindeki değişimlerine
      dayanır. "Toplumsal yaşlanma" ise, bir bireyin zaman içinde rolleri
      üstlenmesindeki ve terketmesindeki değişimlere dayanır. Bir birey,
      doğumdan ölüme, hem toplum tarafından düzenlenmiş evrelerden,
      hem de biyolojik evrelerden geçer. Dolayısıyla, bireyin yaşam döngüsü
      geçiş noktalarıyla işaretlenmiştir. Toplumun gözünde yaş, yaşam
      süresindeki belirli noktalarla bağlantılı bir davranış beklentileri dizisidir.
      Toplum, değişik yaşlarda olunacak ve yapılacak uygun şeyleri tanımlar,
      buna "yaş normları" adı verilir. Örneğin bir erkek ya da kadın
      için "en uygun" evlenme, okulu bitirme, çocuk sahibi olma, emekliye
      ayrılma yaşını toplum belirler. Bireyler kişisel isteklerini (kendi
      içselleşmiş yaş normlarını) toplumun yaş normlarına uydurmaya yönelirler.

      Yaş normları bir role ilişkin "resmi" kurallarla düzenlendikleri
      zaman çok açıktırlar. Örneğin, seçimlerde oy verme yaşı, emekliye
      ayrılma yaşı böyledir. Yaş normları değişik yaşlara uygun roller konusundaki
      beklentiler açısından ise "gayriresmi" olurlar; kişilerin bazı etkinlikler
      için "çok genç", "çok yaşlı", "tam yaşında" olduğunu söylemek g
      gibi. "Yaşına göre davran!" uyarısı yaşam beklentilerinin çoğunu etkiler.


      ...And Justice For All


    + Yeni Konu Aç
    9 sayfadan, 1.sayfa 123 ... SonSon

    Konu Açıklaması

    Users Browsing this Thread

    Şuanda bu konuyu 1 kişi izlemekte. (0 üye ve 1 misafir)

    Benzer Konular

    1. Yaşlılar Haftasında Huzurevindeki Yaşlılarımız..
      By *PheBe*1907 in forum Kanka Café
      Cevaplar: 3
      Son Mesaj: 23-03-06, 02:49

    Bookmarks

    Bookmarks

    Gönderme Kuralları

    • Yeni konu açılamaz!
    • You may not post replies
    • You may not post attachments
    • You may not edit your posts
    •  

    Forum Kuralları