PDA

View Full Version : Hac, eşsiz bir ibadettir



YEDİBEYZA
25-12-06, 22:41
Hac, eşsiz bir ibadettir
KONU GELİŞMELERİ





Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi eski öğretim üyelerinden Doç. Dr. Nedim Urhan:
Röportaj: Selami Çalışkan

İslamın ana ibadetlerinden birisi olan Hac, sözlükte mukaddes makamları ziyaret etmektir. İslamiyet’teki manası ise “Mikat yerinde ihrama girmek, Arafat’ta vakfede bulunmak ve Kâbe’yi tavaf etmektir.” Hac, namaz kılmak ve oruç tutmak gibi ona yol bulabilen Müslümanlara farzdır, yani Allah’ın emridir.

Hicretin 9. yılında farz kılınan Hac, hem mali hem bedeni yapılan eşsiz ve benzersiz çok önemli bir ibadettir. Mesela namaz ve oruç yalnız bedenî, yahut zekât yalnız malî bir ibadettir. Hac ise hem malî ve hem de bedenî bir ibadettir. Diğer ibadetler her yerde yapılabilirken Hac, ancak belli yerde Mekke-i Mükerreme'de yapılır.

Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi eski öğretim üyelerinden Doç. Dr. Nedim Urhan: “Hac, eşsiz ve benzersiz bir ibadettir” dedi. Hocaların Hocası Nedim Urhan ile Anadolu Gençlik Derneği’nin Üsküdar İlçe binasında yaptığımız Hac söyleşimiz şöyle sürdü:

Muhterem Hocam, şu an mevsimi içinde bulunduğumuz Hac nedir?

- İslam’ın ana ibadetlerinden birisi olan Hac, sözlükte mukaddes makamları ziyaret etmektir. İslamiyet’teki manası ise "Mikat yerinde ihrama girmek, Arafat’ta vakfede bulunmak ve Kâbe'yi tavaf etmektir. Kısaca Hac; Allah’ın verdiği nimetlere teşekkürü mal ve bedenen yapılan ibadetin adıdır. Hac, namaz kılmak ve oruç tutmak gibi ona yol bulabilen Müslümanlara farzdır, yani Allah'ın emridir. İslam’ın emirlerini 5, 32, 54 diye sınırlamak doğru değildir. Doğru olanı Kur’an ve Resulullah’ın sünnetiyle tatbik ettiği ölçüler içinde İslam ne ise biz ona talibiz. İslam’ın hükümleri "Eşhedü enla ilahe illallah, ve eşhedü enne Muhammeden abdühü ve resuluhu"nun içinde özetlenmiştir. Biz Müslümanlar, Kur’an’ın 6666 ayetine toptan inanmak ve bu emirleri Allah’ın Resulu nasıl yapıyorsa öyle yapmak zorundayız. Bugün, İslam tam manasıyla yaşanmadığı için dünyada insanlar huzursuz veya birbirlerinin kanlarını emiyorlar. İslam şu anda gündemde olsa ya da etkisini ve otoritesini kullansa bu haller başımıza gelmez.

120 binden milyarlara...

Hac ibadeti ne zaman farz kılındı?

- Hicretin 9. yılında farz kılındı. Yani Resulullah’ın vefatından 1 yıl önce. Mekke müşriklerin elinde olduğundan gidilememişti. Hudeybiye musalahası yapılmış, kurbanlar kesilerek ihramdan çıkılmıştı. Mekke fethedilince Peygamber Efendimiz ashabıyla birlikte Hac farizasını yerine getirdi. Mekke’nin fethinden sonra İslam’a meyil daha çok arttı. Mekke’den Hz. Ebubekir ile birlikte Medine’ye hicret eden Resulullah Efendimiz, Kusva adlı devesinin üzerinde 120 bin sahabe ile Mekke’ye girdi. Meşhur Veda Hutbesi’ni irad etti. Ondan sonra 120 binler 300 binlere, 300 binler milyonlara çıktı. Şimdi de milyarlara... Şimdi Hac mevsiminde 5-6 milyon insan Mekke’de buluşuyor.

Peygamber Efendimizin duası

Peygamber Efendimiz Kabe’ye nereden girmiş, Kabe’yi görünce hangi duayı okumuş?

-O Sultanlar Sultanı olan Efendimiz on yıl önce gizlice terk ettiği Mekke’ye sabahleyin 120 bin sahabeyle birlikte gelmiş. Beni Şeybe kapısına kadar Kusva adlı devesinin üzerinde ilerlemiş. Sonra Mescid-i Haram’a Bab-ü Selam’dan (Selam kapısından) girmiş. Beytullah’ı görünce mübarek ellerini kaldırmış ve: "Ey Allah’ım! Bu Beyti’nin şerefini, yüceliğini, heybetini artır. Ona, hac ve umre ile tazimde bulunanların da şereflerini, heybetlerini, saygınlıklarını ve iyiliklerini artır." diye dua etmiş. İşte bu mübarek dua bütün müminlerin yüreğine aşk düşürür. O aşk bizi, o mübarek beldelere götürür. Sonra yeni bir rütbe ile mümin kardeşlerimizin arasına döneriz.

Nasıl hacı olunur ya da kime hacı denir?

- Mikat yerinde ihrama giren, Arafat’ta vakfede bulunan ve de Kabe-i Muazzamayı tavaf edene "Hacı" denir. Yani bu üç şartı yerine getirmek hacı adayına farzdır. Hacı demek; ilahi sistemin, maddi ve manevi meşakkatli olan Hac ibadetinin kendisi üzerinde etkisini görebilen kimsedir. Yani Hacı; İslam’a, Kur’an’a, sünnete, İslami emirlere sahip çıkmanın adıdır. Sadece Kabe’ye gidip gelene Hacı denmez. Burada ölçü şudur: Peygamber Efendimiz gibi "Menasık-i Hacc"ı, yani Hacc’ın bütün vecibelerini yerine getirmektir.. Hassas ve dikkatli olacaksınız. Nefsinizin isteklerini yerine getirmeyeceksiniz ve sağlığınızı koruyacaksınız.

Demek ki "Hacı: hassasiyetini, İslam’a bağlılığını, Peygamber Efendimize olan sevgisini, saygısını Allah ile beraber nasıl yürüteceğini bilen Müslüman’dır." Mesela pilot, mikat’ta ihrama girse, Arafat’ta vakfeye dursa, Kabe’yi de tavaf ederse, Hacı olur. Hacc’ın kabul olup olmadığını Allah bilir. Bu insanın pilot, kasap yada bavul taşıyan hamal olması fark etmez.

Hac, bedeni ve mali bir ibadettir

Diğer ibadetlerden Hacc’ın farkı nedir?

- Hac, Allahın Kur’an’ı Kerim’de, Resulullah’ın sünnetiyle sabit olmuş, ulemaların da fetvalarıyla tahakkuk etmiş, hem mali hem bedeni yapılan eşsiz ve benzersiz çok önemli bir ibadettir. Mesela namaz ve oruç yalnız bedenî, yahut zekât yalnız malî bir ibadettir. Hac ise hem malî ve hem de bedenî bir ibadettir. Diğer ibadetler her yerde yapılabilirken Hac, ancak belli yerde Mekke-i Mükerreme'de yapılır. Bunun için dünyanın çeşitli yerlerinde yaşayan ve hali vakti yerinde olan Müslümanlar bu ibadeti yapmak için Mekke-i Mükerreme'ye gelmek zorundadırlar. Ayrıca, Hac’ın diğer ibadetlere göre bazı zorlukları vardır. Bunun için Peygamberimiz, hacca niyet ederken "Allah'ım, hac yapmak istiyorum, bunu bana kolay kıl ve kabul eyle." diye dua etmiş. Hac ibadetini hakkıyla yerine getirebilmek için kaliteli mümin olmak lazım. Malı olan Müslüman’ın cimrilik yapmaması lazım.

Hacı sayısına niçin sınırlama koyuyorlar?

- Sınır koydukları halde aynı anda 5-6 milyon insan aynı mekanda buluşuyor. İzdiham olmasın, orada bulunan herkes, oradaki görevlerini hakkıyla yapabilsin diye. Art niyetli düşünmemek ve herkese hak vermek lazım.

Ziyaret sünnet, eziyet haram

Tavaf yaparken Hacerü’l Esved’i öpmenin hükmü nedir?

- Sünnettir. Hz. Ömer diyor ki: Ey Hacer’ül Esved. Biliyorum sen bir kara taşsın. Allah’ın Resulu öptüğü için seni öpüyorum” Ama o taşı oraya Allah’ın Resulü koymuş. Hacer’ül Esved’i öpmek sünnet ama orada bulunan Müslümanlara eziyet etmek haram. Düşünün bir veya birkaç hanım erkekler arasında sıkışıyor. Bir de Kabe’nin kapısı ile Makam-ı İbrahim arasında namaz kılıyorlar o da yanlış. Biz başkalarının hak ve hukukuna saygı göstermek için oralarda namaz kılmamaya dikkat edersek daha uygun olur. Hacer’ül Esved’i gösteren çizgi vardır. Adam yada kadın illada o çizgide namaza durur.

Şimdi o çizgiyi kaldırmışlar.

- İyi etmişler. Çünkü orada tavaf edenler engelleniyordu ve izdiham oluyordu. Fert olarak İslami ölçüler içinde diğer insanların hakkında hürmet etmeliyiz. Medine’de Peygamber Efendimizin minberi ile mihrabı arasında da izdiham oluyor. Adam orada 2 rekat namaz kılsa da çekilse ne ala. Ya çok namaz kılıyor, ya da orayı terk etmiyor. Oturuyor öylece tesbih çekiyor. "Başkası da burada namaz kılmak istiyor" diye düşünmüyor. Bunlar Haccın emredilmesi yönündeki hizmetlere aykırı durum tahakkuk ediyor. Hac ibadetinden yeterli neticeyi alamıyoruz.

Hac kimlere farzdır?

- Hac, Müslüman olanlara, akıllı olanlara, Ergenlik çağına gelmiş bulunanlara (Çocuğun yaptığı Hac nâfile sayılır. Bulûğa erince yeniden hac yapması gerekir) Hür olanlara (Köle ve câriyeye hac farz değildir.) Haccın farz olduğunu bilenlere. (Bu şart İslâm beldesi olmayan ülkelerde Müslümanlığı kabul edenler içindir. İslâm ülkelerinde yaşayan müslümanlar için haccın farz olduğunu bilmemek özür değildir.) Gidiş geliş süresi içinde yol masrafıyla aile fertlerinin geçimini temin etmiş olanlara, Hac vazifesini yapabilecek zamana yetişmiş olanlara farzdır.

Haccın farzları nelerdir?

- Mikatta İhrama girmek, Arafat’ta belli günde vakfede bulunmak, Kabe-i Muazzama’yı tavaf etmek. Mikat yerleri ülkelere göre farklıdır. Bizimki Yelemlem denilen yerdir. Önce Medine’ye gidenler, Medine’den Mekke’ye giderken ihrama girerler. Önce Mekke’ye gidenlere uçakta mikat yeri bildiriliyor. O sırada ihrama giriyorlar.

Haccın çeşitleri nelerdir?

- Hüküm açısından hac farz, vâcip ve nâfile olarak üçe ayrılır. 1. Farz Olan Hac: Belirli şartları taşıyan kimsenin ilk yapacağı hacdır. 2. Vâcip Olan Hac: Bir kimsenin adayarak kendine gerekli kıldığı hac ve başlanan bir nâfile haccın bozulması nedeniyle kaza yapılan hacdır. 3. Nâfile Olan Hac: Henüz haccetmekle yükümlü bulunmayan çocuğun ve farz olan haccı yapmış olan kimsenin daha sonraki yapacağı hacdır.

Allah’ım, emrine uydum, Sana geldim

Farz olan Haccın çeşitlerini anlatır mısınız?

- Farz olan Hac da İfrad, Temettu ve Kıran olmak üzere üçe ayrılır. Bunlar: 1-İfrad Haccı: Umresiz olarak yapılan farz, vâcip veya nâfile hacdır. İhrama girilirken sadece hacca niyet edilir. İfrad haccında şükür kurbanı kesmek vâcip değildir. İsteyen nâfile olarak kesebilir. İfrad haccı yapana "müfrid" denir. 2-Temettu' Haccı: Aynı yılın hac aylarında umre ve hac ibadetlerini ayrı ayrı ihramda yapmaktır. Temettu' haccında ihrama giren kimse umreye niyet eder. Umre yaptıktan sonra ihramdan çıkar, hac günlerinde yeniden ihrama girerek hac vazifelerini yapar. Şükür kurbanı kesmesi vâciptir. Bu haccı yapana "mütemetti" denir. 3-Kırân Haccı: İhrama girerken hac ve umreye birlikte niyet ederek yapılan hacdır. Hac ve umre tek ihramla yapılır. Umre bitene ihramdan çıkılmaz, hac günlerine kadar ihramda kalınır, bu arada bütün ihram yasaklarından sakınır ve haccı bitirince ihramdan çıkar. Kırân haccı yapana şükür kurbanı kesmesi vâciptir. Bu haccı yapana "kârin" denir. Temettu' haccı ifrad haccından, kırân haccı da temettu' haccından daha faziletlidir.

Telbiye nedir ve nasıl getirilir?

- Telbiye: Hacca ya da umreye niyet ettikten sonra yüksek sesle yapılan zikirdir. Telbiye: "Lebbeyk Allahümme lebbeyk, lebbeyke lâ şerike leke lebbeyk, innel hamde ve'n-ni'mete leke ve'l mülk, lâ şerîke lek." denilerek getirilir. Mânası: "Allahım! Ben senin emrine boyun eğerim ve hazırım. Senin ortağın yoktur. Senin davetine ihlâsla uyarım. Şüphe yok ki hamd da nimet de sana aittir. Mülk de senindir. Senin hiçbir ortağın yoktur."

Haccın sıhhatinin şartları nelerdir?

Allah’ın Resulünün eda ettiği gibi haccın farzlarının, vaciplerinin ve sünnetlerinin yerine getirilerek yapılmasıdır. Haccın farzlarından biri yerine getirilmezse o hac yapılmış sayılmaz. Mesela Arafat’ta belli günde bulunmak farzdır. Mikat yerinde ihrama girmek farzdır. Kabe’yi tavaf farzdır.

2

Milyonların kongresi: Hac

Haccın hangi bölümleri terk edilirse kurban kesmek gerekir?

Haccın farzlarından biri terk edilirse o hac olmaktan çıkar. Ancak Haccın vaciplerinden veya sünnetlerinden biri terk edilirse kurban kesmek gerekir. Tavaf’tan sonra say yapmak vaciptir. Müzdelife’de sabah namazını kılana kadar vakfe vaciptir. Bunlardan birini terk ederseniz kurban kesmeniz gerekir.

Kısaca Hac nasıl yapılır?

Mikat yerinde ihrama girer, Arafat’ta vakfede durur, Müzdelife’ye gelir, oradaki vakfeden sonra Mina’ya gider. Mina’da şeytanları taşladıktan sonra Kabe’yi tavaf eder. Kabe’yi tavafın ardından Safa ve Merve tepeleri arasında say yapar. Kurbanını keser, tıraş olarak ihramdan çıkar. Hac farizesi tamamlanmış olur. Ancak haccın vacipleri vardır, sünnetleri vardır. Mesela Medine’ye gidip Peygamber Efendimizi, ravzasını, orada yapılan ilk Mescidi (Kuba Mescidi), Kıbleteyn Mescidini, Hendek ve Uhud Savaşı’nın yapıldığı "Yedi Mescidler" bölgesini, Hz. Hamza (r.a.) ve Uhud şehidlerini, Cennet’ül Baki’yi, orada yatan sahabe efendilerimizi ziyaret etmemiz gerekir. Medine ziyaretleri Hac’dan önce de olabilir. Ancak, hacı olarak o beldeye gitmek daha güzeldir.

Haccın faydaları nelerdir?

Bir kere Hac, Haccın faydaları saymakla bitmez. Ancak bana göre en önemli faydası her kavimden milyonlarca Müslüman’ı buluşturan müthiş bir kongredir. Hac, bu yönüyle İslâm kardeşliğini pekiştirir. Dünya üzerinde yaşayan dilleri ve renkleri ayrı olan Müslümanlar, Kâbe'de, Arafatta, Müzdelife’de, Mina’da bir araya gelerek bilgi alışverişinde bulunur, dertleriyle çare ararlar. Hacda harcanan para Allah yolunda harcanır ve insan için bir eksiklik sayılan ihtirastan onu kurtarmış olur. Hac ibadetini tam olarak yapan Müslümanın anasından doğmuş gibi bütün günahları Allah tarafından af olunur. Hac’da, yeryüzünde Allah'a ibadet için inşa edilen Kâbe'yi ziyaret, alemlere rahmet olarak gönderilen Peygamberimizin doğup büyüdüğü, Peygamber olarak görevlendirildiği ve son semavî kitap Kur'an-ı Kerim'in kendisine indiği bu kutsal yerleri görmek hacıların imanlarını kuvvetlendirir. Hac, insana zorluklara karşı dayanma gücü kazandırır. Hac, insana mahşer gününü hatırlatır. İhrama giren insanlar düşünmesi bile insana dehşet veren o anı hatırlayınca, o güne kadar yaptıklarına pişmanlık duyar ve tevbe eder. Hac, günahlara da kefferat olur. Kul hakkıyle ilgili olmayan günahlar hariç, diğer günahlar affedilir.

Sevr veya Hira Nur mağarası içinde namaz kılınır mı?

Sevr ve Hira mağarasında namaz kılmak diye bir şart yok, ancak biliyorsunuz namaz, temiz olan her yerde kılınır… Ben şahsen Sevr ve Hira mağarasını Müslümanların görmesini tavsiye eden biriyim. Ancak mağaraların içine girmek edebe aykırı. Çünkü orada Kainatın sevgilisi ile Cebrail aleyhisselam buluşmuş. Biz kimiz ki, O’na ilk vahiy gelen mekana girelim? Haddimizi bilelim. Hira dağına çıkarken, Resulullah Efendimizin o dağa niçin çıktığını, orada nasıl ibadet ettiğini, Rabbimize nasıl yalvardığını, giderken ve gelirken nasıl meşakkat çektiğini tefekkür edelim. Bunlardan ders alalım. Bak Selami Bey, İslami mevzuları Resulullah (sav) hangi ölçülerde, hangi hassasiyetle yapmışlarsa, becerebilirsek, bunu yaparsak meseleyi kökünden çözmüş oluruz. Onun için kimseye orada karışmamak ve kızmamak lazım. Bizim yüce dinimiz İslam’ın en büyük özelliklerinden birisi de karıncayı bile darıltmamak.

Çünkü oraya giden herkes Cenab-ı Allah’ın misafiri, değil mi?

Evet, Cenab-ı Allah buyuruyor ki: "vela refese vela fusuga vela cidale fil Hac". Bu da Haccı diğer ibadetlerden ayıran özelliklerden biridir. Nasıl ki namaz da birine dokunma, birine işaret etme caiz değilse, orada da bir başka Müslüman’a eziyet etmek, kavga etmek, gürültü etmek, kalbini kırmak, hakkına riayet etmemek yok. Mümkünse lastik gibi olmalıyız. Mesela sen namazdasın. Ön safta birisi boşluk görmüş safı yararak öne geçmek isteyenin geçmesine bir yana kayılarak yardımcı olacaksın. Ya da birisi onu öne itmiştir. O da seni istemeyerek itebilir. Eğer sen kalkar ona kızgınlıkla yumruk atarsan ne olur? O ana kadar yaptığın ibadeti alıp götürür o bir yumruk.

“Haccın vakti bellidir”

Haccın günleri değiştirilir mi?

Bakara suresi: 197 Cenabı Hak orada buyuruyor ki: "Hac muayyen aylarda yapılır." Yani vaktini bildirmiş, o kadar. Bunu seneye yaymak, başka aylara götürmek, çekmek, mubah değil. "El Haccü eşhuru malumat" diyor. Dikkat ederseniz Ramazandan sonra üç ay var. Nedir bunlar? Şevval Zilkade, Zilhicce. Hac ayları bunlar. Hacca hazırlıklar başlar. Kolay değil. Bir ay bir kere yayan gidiş vardı. Bugün uçakla kolayca gidiyoruz. Ama şimdi uçakla gidiyoruz diye şöyle olsun, böyle olsun demek, İslam’a kast etmektir. Bunu söyleyenler kim olursa olsun. 1400 senedir Hac Zilhiccenin 9’u, 10’u, 11’inde yapılır diyoruz. Siz şimdi 1400 senelik geleneği yıkacaksınız. Onu başka aylara yayacaksınız. Bu yapılanlar İslam’a ihanettir. Kim söylerse söylesin, haindir, zalimdir. İslami yaşamada onun alt yapısı yoktur manasına konuşuyorum.

İzdihamın önlenmesi için böyle konuşuyorlar olamaz mı?

İzdihamı önlemek, gazetecilerin ya da bazı ilahiyatçıların değil, devletlerin görevidir. İzdihamın oluştuğu Mina’da şeytan taşlama yerinde kat inşaatı ve yollar yapıldığını duyuyoruz. Zemzem kuyusuna inişlerin tavafı engellememesi için kaldırıldığını, yine Hacer’ül Esved çizgisi üzerinde izdihamı önlemek için çizginin inceltildiğini öğreniyoruz. Bunlara bir diyeceğimiz yoktur. Ancak Hac zamanını değiştiremezler. Şeytan taşlamayı kaldıramazsın. Ama o gün satıhta yapılıyordu. Bu gün 5 katlı olabilir. Mesela Hz. Ömer Hacer’ül Esved’i öperken "senin bir taş olduğunu biliyorum. Ama Resulullah öptüğü için seni öpüyorum" diyor. Ölçü bu. Gerekçe ne? "Allahın Resulünün öpmesi.

Ama mübarek taş (Hacer’ül Esved) insanı mıknatıs gibi kendisine çekiyor Hocam?

O ayrı. Allahın Resulü öptüğü için herkes öpmek istiyor. Oraya onu Allahın Resulü koymuş. Hem de daha Peygamberlik gelmeden. Ben de öpecektim. Yanımda yengen vardı. İzdiham var diye Hacerül Esved’i öpmekten vazgeçtik. Hacca gitmeyenlere en yakın zamanda gitmeyi Allah nasip etsin. Hacca ömründe bir defa gitmek farz. Ama bir Müslümanın açlığını gidermek her zaman farz. Beş. On, yirmi, otuz defa Hacca gitmek nafile. Davetli ya da görevli gidenler için söylemiyorum. On defa, yirmi defa Hacca gitmekle övünen insanlar var. Bizim kasdettiğimiz bu kimseler. Resulullah Efendimiz kaç defa Hacca gitti? Bir sefer. Mesela Osmanlı padişahları hacılara hizmet edecek Sure alaylarını göndermişler ama kendileri gitmemişler. Birden fazla Hacca gidenler, evlenemeyen gençleri, yiyecek ekmek bulamayan yoksulları, giyecek ayakkabı bulamayan yetimleri düşünsünler. Bunları sohbetimize Nedim Hoca’nın Notu olarak düşün. Millî Gazete’nin görüşü bu değil ama Nedim Urhan böyle düşünüyor diye yazın. Açe’de zavallı Müslümanlar içecek su bulamıyorlar. Halbuki 1500 YTL’ye bir su kuyusu açılıyor. Osmanlı padişahları Hacca gitmemiş ama Hacca giden yolları açmışlar. Vatandaşlar, kolayca ve az parayla Hacca gidebilsinler diye Hicaz’a demiryolu yapmışlar. Ecdadımız gittiği yerlerde bütün sosyal müesseseleri kurmuş, cami yapmış, yol yapmış, köprü yapmış, çeşme yapmış

Suriye’de Osmanlı eserlerinin, çeşmelerin, camilerin, tren istasyonlarının ve kervansarayların üzerinde Osmanlı tuğralarıyla birlikte yaşadığını gördük Hocam.

Suriye’ye ben de gittim. Allah sözlerimizi tesirli eylesin. Böylesine önemli bir konuyu gündeme getirdiğiniz için de şahsınızda Millî Gazete’ye ve yöneticileriyle birlikte çalışanlarına teşekkür ediyorum. Allah muvaffak etsin. Amin...